Có người quen làm trong bệnh viện là một may mắn nếu bạn dùng nó đúng chỗ: hỏi thông tin, hiểu quy trình, biết nên khám chuyên khoa nào. Nó trở thành chuyện sai khi bạn nhờ khám trước người đang xếp hàng, xin giường khi chưa đến lượt, xin xem hồ sơ của người khác, hay gửi tiền nhờ "lo" cho bác sĩ. Ranh giới ấy không chỉ là chuyện đạo đức; vượt qua nó có thể đặt cả bạn lẫn người quen vào rủi ro.
Bài này giúp bạn phân biệt những việc người quen trong ngành y giúp được một cách đàng hoàng, những việc không nên nhờ, cách mở lời để không làm khó người ta, và cách tự bảo vệ quyền của người bệnh mà không cần quen ai. Bài không thay thế lời khuyên của nhân viên y tế.
Vì sao người ta muốn nhờ người quen ở bệnh viện
Ai từng đưa người nhà đi viện đều hiểu cảm giác lạc lõng: không biết phải lấy số ở đâu, khám xong đi chụp chiếu ở toà nào, kết quả bao giờ có, bác sĩ nói một câu nhanh mà mình chưa hiểu. Trong hoàn cảnh ấy, một người quen làm trong ngành giống như ngọn đèn. Mong muốn được chỉ dẫn là hoàn toàn chính đáng.
Vấn đề bắt đầu khi mong muốn được chỉ dẫn biến thành mong muốn được đi trước. Bệnh viện đông, thời gian chờ dài, và người nhà thường sốt ruột. Nhưng mỗi suất khám trước người khác là một người khác phải chờ lâu hơn, có khi là người bệnh nặng hơn mình. Và người quen của bạn, nếu chiều theo, có thể vi phạm quy định nơi họ làm. Thứ tự ưu tiên trong bệnh viện đã có quy định riêng cho cấp cứu, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai và một số đối tượng khác; nếu người nhà bạn thuộc nhóm đó, bạn hỏi quầy tiếp đón chứ không cần nhờ ai.
Hiểu rõ điều này giúp bạn mở lời đúng cách, và giữ được người quen cho những lần cần hỏi sau. Phần lớn nhân viên y tế sẵn lòng giải thích cho người quen; họ chỉ khó xử khi bị nhờ những việc nằm ngoài quyền hoặc trái quy định.
Việc nên nhờ và việc không nên nhờ
Bảng dưới không phải quy định chính thức, mà là cách phân biệt dựa trên nguyên tắc công bằng với người bệnh khác và quy định chung về khám chữa bệnh:
| Nên hỏi, nên nhờ | Không nên nhờ | Vì sao |
|---|---|---|
| Bệnh này nên khám chuyên khoa nào, ở khoa nào | Xếp số khám trước người đang chờ | Thứ tự khám là quyền của mọi người bệnh; trừ cấp cứu và đối tượng ưu tiên theo quy định |
| Quy trình khám, đóng tiền, làm xét nghiệm đi lối nào | Xin giường bệnh, phòng riêng khi chưa tới lượt | Việc xếp giường do khoa quyết định theo tình trạng bệnh |
| Giải thích chung một thuật ngữ trên giấy kết quả | Xin xem hồ sơ, kết quả của người khác | Thông tin sức khoẻ của người bệnh được giữ bí mật |
| Thời gian thăm nuôi, đồ cần mang khi nằm viện | Nhờ bác sĩ kê thêm thuốc, chỉ định thêm cho mình | Chỉ định phải dựa trên khám và bệnh, không dựa trên mối quen |
| Nên hỏi bác sĩ điều trị những câu gì | Nhờ chuyển tiền, quà cho bác sĩ để được chăm kỹ hơn | Đó là hình thức đưa lợi ích, có thể vi phạm pháp luật và quy tắc ứng xử của ngành |
Nhìn chung, bất cứ việc gì làm thay đổi thứ tự, quyền lợi của người bệnh khác hoặc đi qua quyết định chuyên môn của bác sĩ đều không nên nhờ.
Mở lời với người quen trong ngành y thế nào cho đúng
Câu mở lời tốt nhất là câu cho người quen biết bạn cần thông tin, không cần đặc ân. Ví dụ giả định: "Mẹ cháu hay chóng mặt, tuần sau định đưa đi khám ở viện chị làm. Chị chỉ giúp nên đăng ký khoa nào và đi buổi nào cho đỡ đông được không?" Câu này dễ trả lời, không đặt người ta vào thế khó. Nó cũng cho người quen biết sẵn bối cảnh, để câu trả lời sát với việc của bạn hơn.
Tránh câu kiểu "chị lo cho mẹ em vào khám luôn nhé" hay "chị nói với bác sĩ để ý mẹ em hơn". Người quen có thể ngại từ chối, rồi rơi vào thế phải xin xỏ đồng nghiệp. Nếu họ chủ động nói "để chị hỏi xem", bạn cảm ơn, nhưng không nên kỳ vọng hay thúc ép.
Nhớ rằng người quen của bạn cũng đang làm việc. Nhắn tin trong giờ trực, gọi khi họ đang khám bệnh, hay đứng chờ ở cửa phòng mổ để gặp họ đều làm khó người ta. Một tin nhắn ngắn, rõ, để họ trả lời lúc rảnh là đủ. Sau khi đi khám xong, một lời báo lại và cảm ơn khiến lần sau bạn hỏi, người ta vẫn vui lòng giúp.
Khi người quen tự đề nghị "lo cho"
Hỏi rõ "lo" là làm gì. Đôi khi người quen chỉ định đưa bạn đi đúng lối, giới thiệu với điều dưỡng khoa. Nếu là vậy thì tốt. Nếu "lo" có nghĩa là được khám trước, được giường trước, hãy cảm ơn và nói bạn muốn đi theo thứ tự như mọi người.
Từ chối khoản tiền nhờ chuyển. Nếu ai đó, kể cả người quen, nói cần một khoản để "gửi bác sĩ" hay "bồi dưỡng khoa", bạn nên từ chối. Đây có thể là lừa lấy tiền, hoặc đưa bạn vào hành vi đưa lợi ích bất chính.
Cảnh giác người lạ xưng là người quen. Ở cổng bệnh viện có những người tự giới thiệu "có quen trong khoa", hứa lấy số nhanh hay xếp giường. Đây thường là cò. Bạn không đưa giấy tờ hay tiền cho họ, chỉ làm việc với quầy tiếp đón và nhân viên mặc đồng phục, đeo thẻ.
Giữ quyết định chuyên môn ở bác sĩ điều trị. Người quen làm khoa khác có thể có ý kiến về phác đồ của người nhà bạn. Ý kiến ấy có ích để bạn hỏi lại, nhưng quyết định điều trị vẫn phải đi qua bác sĩ đang điều trị trực tiếp.
Quyền của người bệnh: điều bạn có mà không cần quen ai
Luật khám bệnh, chữa bệnh hiện hành quy định một số quyền cơ bản của người bệnh. Ở mức nguyên lý, bạn có thể dựa vào những điều sau và tra văn bản hiện hành để biết chi tiết:
- Được tôn trọng, được khám chữa bệnh theo đúng chỉ định chuyên môn, không bị phân biệt đối xử.
- Được cung cấp thông tin về tình trạng bệnh, phương pháp điều trị, chi phí theo cách dễ hiểu; được hỏi lại khi chưa rõ.
- Được giữ bí mật thông tin sức khoẻ và đời tư ghi trong hồ sơ bệnh án, trừ trường hợp luật quy định.
- Được tham gia quyết định, đồng ý hoặc từ chối phương pháp điều trị theo quy định.
- Được góp ý, phản ánh qua kênh tiếp nhận của bệnh viện như đường dây nóng, hòm thư góp ý, phòng công tác xã hội nếu có.
Nhiều bệnh viện có bộ phận công tác xã hội hoặc chăm sóc khách hàng hỗ trợ chỉ đường, giải thích thủ tục. Đó là kênh đúng để nhờ khi bạn không có người quen, và cũng là kênh nên dùng ngay cả khi có.
Chăm người nhà nằm viện: người quen giúp được gì đàng hoàng
Khi người nhà phải nằm viện dài ngày, nhu cầu thông tin còn lớn hơn lúc đi khám. Người quen trong ngành có thể giúp bạn rất nhiều mà không cần vượt quy định: giải thích những việc điều dưỡng thường làm trong ngày, nhắc bạn ghi lại giờ uống thuốc và diễn biến để báo bác sĩ khi đi buồng, gợi ý cách chăm vệ sinh, xoay trở cho người bệnh nằm lâu, những dấu hiệu nên gọi điều dưỡng ngay.
Họ cũng có thể giúp bạn chuẩn bị câu hỏi cho buổi bác sĩ đi buồng hoặc buổi trao đổi với gia đình: bệnh đang ở giai đoạn nào, kế hoạch điều trị tuần tới ra sao, khi nào có thể ra viện, về nhà cần theo dõi gì. Có câu hỏi viết sẵn, bạn tận dụng được mấy phút ngắn bác sĩ dành cho từng giường.
Điều không nên nhờ là để người quen thay bạn hỏi bác sĩ điều trị về hồ sơ người nhà, hay đề nghị bác sĩ đổi thuốc, đổi phác đồ. Người hỏi nên là người nhà được người bệnh đồng ý, qua kênh khoa sắp xếp. Như vậy thông tin đến đúng người, đúng lúc, và người quen của bạn không bị đặt vào thế can thiệp chuyên môn của đồng nghiệp.
Khi bạn là người được nhờ
Nếu chính bạn làm trong bệnh viện, bạn sẽ được họ hàng, hàng xóm, bạn cũ nhờ rất nhiều. Bạn có thể giúp đàng hoàng bằng thông tin: chuyên khoa nào, đi giờ nào, mang giấy tờ gì, hỏi bác sĩ câu gì. Những việc ấy đã giúp người ta rất nhiều.
Với những đề nghị vượt quá, một câu từ chối nhẹ mà rõ là đủ, ví dụ giả định: "Việc xếp số thì em không can thiệp được, viện có quy định, nhưng em chỉ anh cách đăng ký trước để đỡ chờ." Từ chối như vậy giữ được quy định nơi làm việc, giữ được người quen, và vẫn có ích cho họ.
Nếu ai đó đưa quà, tiền để bạn "nói giúp", hãy từ chối. Ngành y có quy tắc ứng xử về việc này, và người nhận cũng chịu trách nhiệm. Bạn giúp người quen tốt nhất bằng cách để họ được chữa đúng bệnh, đúng quy trình. Sự giúp đỡ ấy không làm ai phải chờ lâu hơn, và bạn không phải ngại khi gặp lại đồng nghiệp.
Cũng đừng ngại nói rõ giới hạn chuyên môn của mình. Một điều dưỡng khoa nhi không nên đoán bệnh tim mạch cho bác hàng xóm chỉ vì được hỏi. Câu "cái này em không rành, anh nên hỏi bác sĩ chuyên khoa" là câu trả lời có trách nhiệm, không phải là từ chối giúp đỡ.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà bệnh nặng mà phải chờ lâu, nhờ người quen cho vào trước có sai không?
Nếu tình trạng nặng hoặc khẩn, bạn báo ngay nhân viên tiếp đón hoặc đưa vào khoa cấp cứu; nhân viên y tế sẽ phân loại theo mức nặng, không cần quen ai. Nhờ người quen cho vào trước khi không có lý do y khoa là không công bằng với người bệnh khác.
Người quen là bác sĩ khoa khác, có nên nhờ họ xem kết quả của người nhà không?
Bạn có thể nhờ họ giải thích chung các thuật ngữ để hiểu và biết nên hỏi gì. Nhưng kết luận và hướng điều trị nên do bác sĩ đang điều trị trực tiếp đưa ra, vì họ có đủ thông tin khám bệnh.
Có nên đưa phong bì cho bác sĩ để được chăm sóc tốt hơn không?
Không nên. Việc đưa lợi ích cho nhân viên y tế để được đối xử khác là trái quy tắc ứng xử của ngành và có thể vi phạm pháp luật. Nếu muốn cảm ơn, một lời cảm ơn hoặc góp ý tích cực qua kênh của bệnh viện là cách đúng.
Ở cổng bệnh viện có người nói quen trong khoa, lấy số nhanh, có nên tin không?
Không nên. Đây thường là cò, có thể lừa lấy tiền hoặc giấy tờ. Bạn chỉ làm thủ tục ở quầy tiếp đón chính thức và với nhân viên mặc đồng phục, đeo thẻ. Nếu bị chèo kéo, báo bảo vệ bệnh viện.
Không có người quen thì làm sao hiểu quy trình ở bệnh viện lớn?
Hỏi quầy hướng dẫn, phòng công tác xã hội hoặc chăm sóc khách hàng nếu bệnh viện có. Xem sơ đồ chỉ dẫn, đi sớm, mang đủ giấy tờ, ghi lại câu hỏi trước khi vào khám. Những kênh này dành cho mọi người bệnh.
Người quen làm trong viện kể bệnh của người khác, có nên nghe không?
Nên khéo léo chuyển chủ đề. Thông tin sức khoẻ của người bệnh được giữ bí mật. Nếu người quen kể chuyện người khác, họ cũng có thể kể chuyện nhà bạn; bạn cân nhắc điều mình chia sẻ.