Người giúp việc theo giờ là người bước vào không gian riêng nhất của gia đình, nên phần lớn các nhà muốn tìm qua người quen hơn là đăng tin hay gọi số lạ. Lời giới thiệu cho bạn điều quý nhất: một người đã được một gia đình khác tin cậy. Nhưng nếp nhà mỗi nơi một khác, và cách làm hợp với nhà người giới thiệu chưa chắc đã hợp với nhà bạn.
Bài này đi qua những câu nên hỏi gia đình đã giới thiệu, cách gặp lần đầu và sắp một buổi làm thử, những điều nên nói rõ từ đầu, và ranh giới giữ sự tôn trọng cho cả hai bên. Mục tiêu là để mối quan hệ bắt đầu sòng phẳng, rõ ràng, chứ không phải thử thách người được giới thiệu.
Lời giới thiệu người giúp việc nói lên điều gì
Khi một gia đình quen giới thiệu người giúp việc đã làm cho họ, câu chuyện thật sự họ kể là: người này trung thực, đến đúng giờ, làm được việc, và họ đủ yên tâm để giao chìa khoá. Đó là những phẩm chất khó kiểm nhất qua một buổi phỏng vấn, nên lời giới thiệu có giá trị lớn.
Điều lời giới thiệu thường không nói hết là kiểu việc. Nhà người quen có thể chỉ cần dọn dẹp, lau nhà, giặt đồ; nhà bạn lại cần nấu bữa tối, đón con hay chăm cây. Người làm rất giỏi việc dọn dẹp chưa chắc đã quen bếp núc theo khẩu vị nhà bạn. Cũng có những thói quen nhỏ như cách xếp đồ, mức độ sạch, chuyện được dùng đồ trong nhà, mà gia đình cũ đã quen nên không còn để ý để kể.
Một điều nữa cần nhớ: người giúp việc cũng có quyền chọn nhà làm. Khi người quen giới thiệu, hãy chắc rằng chính người giúp việc đã đồng ý được giới thiệu và đang thật sự cần thêm nhà. Gọi điện cho một người chưa biết gì về việc mình được giới thiệu dễ khiến cả hai bên khó xử.
Những câu nên hỏi gia đình đã giới thiệu
Chị ấy làm cho nhà anh chị bao lâu, những việc gì? Thời gian càng dài, lời giới thiệu càng nặng ký. Danh sách việc cụ thể giúp bạn biết người làm có kinh nghiệm với những gì nhà bạn cần không.
Lúc chị ấy làm, nhà mình có người không? Nếu gia đình cũ đi làm cả ngày và giao chìa khoá, đó là dấu hiệu tin cậy cao. Nếu luôn có người ở nhà, bạn biết thêm về cách người làm giao tiếp và phối hợp.
Có lần nào hiểu lầm, và hai bên giải quyết thế nào? Không mối quan hệ nào hoàn toàn suôn sẻ. Hỏi về một lần trục trặc, như làm vỡ đồ hay nghỉ đột xuất, cho bạn biết người làm có thẳng thắn, có biết nhận lỗi không.
Vì sao chị ấy cần thêm nhà, hoặc vì sao nhà anh chị thôi? Câu trả lời thường đơn giản: gia đình chuyển nhà, con lớn, người làm muốn thêm giờ. Nếu câu trả lời ngập ngừng, hỏi nhẹ thêm một câu, vì bạn cần hiểu bối cảnh.
Có điều gì nhà mình nên dặn trước không? Câu hỏi mở này thường nhận được những chi tiết hữu ích: người làm dị ứng một loại chất tẩy, không quen nấu món mặn, hay cần về sớm vào thứ Bảy để đón con.
Lần gặp đầu và buổi làm thử
Dù lời giới thiệu tốt đến đâu, vẫn nên có một lần gặp trực tiếp và một buổi làm thử. Đây cũng là cơ hội để người giúp việc xem nhà và quyết định có nhận hay không.
- Hẹn gặp vào lúc trong nhà có người lớn quyết định được, đi một vòng nhà, giới thiệu các phòng và những việc cần làm theo thứ tự ưu tiên.
- Hỏi người làm quen những việc nào, không nhận việc nào; nhiều người không nhận lau kính mặt ngoài ở tầng cao hay chăm người bệnh, điều đó hoàn toàn hợp lý.
- Thống nhất một buổi làm thử có trả công, với danh sách việc cụ thể và thời gian rõ ràng.
- Trong buổi làm thử, có mặt ít nhất lúc bắt đầu và lúc kết thúc, chỉ chỗ để đồ, giải thích những thứ cần cẩn thận như đồ dễ vỡ hay đồ điện.
- Cuối buổi, cùng đi xem lại, nói những gì hài lòng và những gì muốn khác đi; hỏi người làm có thấy nhà mình phù hợp không.
- Nếu hai bên đồng ý, hẹn lịch cố định và những điều sẽ ghi lại trong thoả thuận.
Buổi làm thử không phải để soi lỗi mà để cả hai bên hiểu nhau. Đừng giao những việc ngoài khả năng hay khối lượng gấp đôi bình thường chỉ để xem người làm xoay xở thế nào.
Những điều nên nói rõ từ đầu
Nhiều hiểu lầm giữa gia đình và người giúp việc theo giờ đến từ những điều tưởng là hiển nhiên. Ghi lại các mục dưới đây trong một tin nhắn hoặc tờ giấy mà hai bên cùng giữ.
| Mục | Nên thống nhất | Vì sao |
|---|---|---|
| Giờ làm và ngày làm | Giờ đến, giờ về, các ngày trong tuần | Tránh trễ giờ, làm quá giờ không được tính |
| Danh sách việc | Việc mỗi buổi, việc theo tuần | Người làm biết ưu tiên, chủ nhà không phải nhắc |
| Cách tính công | Theo giờ hay theo buổi, trả khi nào | Sòng phẳng, không phải đòi |
| Báo nghỉ | Báo trước bao lâu, nghỉ lễ Tết tính thế nào | Hai bên chủ động sắp xếp |
| Đồ dùng, chất tẩy rửa | Ai mua, loại nào được dùng | An toàn và đúng ý chủ nhà |
| Chìa khoá và ra vào | Có giữ chìa khoá không, khoá cửa ra sao | Rõ trách nhiệm an ninh |
Thoả thuận này không cần ngôn ngữ pháp lý. Nếu bạn muốn tìm hiểu kỹ về quyền và nghĩa vụ của hai bên khi thuê người giúp việc, như bảo hiểm hay hợp đồng, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Ranh giới giữ sự tôn trọng cho cả hai bên
Người giúp việc được giới thiệu qua người quen thường được đối xử thân tình hơn, đó là điều tốt. Nhưng thân tình vẫn cần ranh giới để không bên nào thấy bị thiệt hay bị xem thường.
- Không giữ giấy tờ tuỳ thân bản gốc của người làm; xem qua và ghi thông tin liên lạc là đủ.
- Nếu nhà có camera, báo cho người làm biết vị trí camera ở khu vực chung; không đặt camera ở nơi riêng tư.
- Cất tiền, trang sức và giấy tờ quan trọng ở chỗ riêng; điều này bảo vệ cả người làm khỏi những nghi ngờ không đáng có.
- Không yêu cầu những việc nguy hiểm như đứng ra ngoài lan can lau kính, leo thang cao không có người giữ.
- Hướng dẫn rõ cách dùng chất tẩy rửa, không trộn các loại chất tẩy với nhau vì có thể sinh khí độc; để chất tẩy xa tầm tay trẻ em.
- Góp ý về công việc một cách riêng tư và cụ thể, không la mắng trước mặt khách hay trẻ nhỏ.
- Không nhờ thêm việc ngoài thoả thuận mà không bàn lại công.
Những ranh giới này không làm mối quan hệ lạnh lùng đi. Ngược lại, khi mọi thứ rõ ràng, người giúp việc yên tâm làm lâu dài, còn bạn yên tâm giao việc mà không phải lo nghĩ.
Hai tuần đầu: giao việc rõ, góp ý đúng lúc
Những buổi đầu tiên quyết định phần lớn mối quan hệ về sau. Người giúp việc mới chưa biết đồ nào để đâu, món nào nhà bạn ăn nhạt, phòng nào con nhỏ hay bày bừa. Họ cũng đang dè dặt, sợ làm sai trong nhà người lạ dù có lời giới thiệu của người quen. Vì vậy hai tuần đầu là lúc bạn nên chủ động hướng dẫn nhiều hơn thường lệ.
Một cách hiệu quả là viết một danh sách việc ngắn dán ở chỗ dễ thấy hoặc gửi qua tin nhắn trước mỗi buổi: việc phải làm, việc làm nếu còn thời gian, và một hai lưu ý riêng của hôm đó. Danh sách giúp người làm không phải đoán, còn bạn không phải gọi điện nhắc giữa giờ. Sau vài tuần, khi nếp đã quen, danh sách có thể gọn lại.
Góp ý nên gom lại cuối buổi hoặc cuối tuần, nói cụ thể từng việc, kèm cách bạn muốn làm. Ví dụ thay vì nói "lau chưa sạch", hãy nói "góc dưới gầm bàn ăn hay đọng bụi, nhờ chị lau kỹ chỗ đó". Đừng quên nói những điều người làm đã làm tốt; lời ghi nhận đúng lúc khiến người ta muốn gắn bó hơn mọi khoản thưởng. Sau khoảng hai tuần, ngồi lại một lần ngắn để cả hai cùng nói điều gì nên giữ, điều gì nên đổi. Nếu người làm có đề xuất cách sắp xếp hợp lý hơn, như dời ngày giặt đồ hay đổi thứ tự lau dọn cho đỡ mất công, hãy lắng nghe; họ đã làm nhiều nhà nên thường có kinh nghiệm thực tế.
Khi không hợp: nói với người làm và người giới thiệu ra sao
Có những lần dù đã hỏi kỹ và làm thử, sau vài tuần bạn vẫn thấy không hợp: cách làm khác ý, giờ giấc lệch, hoặc đơn giản là không thoải mái. Điều nên làm là nói chuyện trực tiếp với người giúp việc trước, cụ thể về điều bạn muốn khác đi, cho một khoảng thời gian để điều chỉnh. Nhiều chuyện được giải quyết chỉ sau một lần nói rõ.
Nếu quyết định thôi, báo trước một khoảng thời gian hợp lý và trả đủ công những buổi đã làm. Giải thích ngắn gọn, không cần kể lỗi. Người làm cũng cần thời gian tìm nhà khác, và việc chia tay nhẹ nhàng giữ uy tín cho bạn với người giới thiệu.
Với người giới thiệu, chỉ cần báo rằng hai bên không hợp lịch hoặc không hợp kiểu việc, và cảm ơn họ đã giúp. Đừng kể chi tiết chê bai, vì người giúp việc có thể vẫn đang làm cho nhà họ và mối quan hệ của họ vẫn tốt. Còn nếu có chuyện nghiêm trọng như mất đồ, hãy bình tĩnh kiểm lại kỹ trước khi nói với bất kỳ ai; một lời nghi ngờ vội vàng có thể làm tổn thương người vô can và rạn cả mối quan hệ với người quen.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xem giấy tờ tuỳ thân của người giúp việc được giới thiệu không?
Có thể xem và ghi lại thông tin liên lạc, địa chỉ để liên hệ khi cần, đó là điều hợp lý khi giao việc trong nhà. Không nên giữ bản gốc giấy tờ của người làm. Hãy nói rõ mục đích khi xin xem để người làm không cảm thấy bị nghi ngờ.
Buổi làm thử có cần trả công không?
Nên trả công đầy đủ cho buổi làm thử. Người làm đã dành thời gian và công sức cho nhà bạn, dù sau đó hai bên có tiếp tục hay không. Trả công sòng phẳng cũng giữ uy tín cho bạn với người giới thiệu và với chính người giúp việc.
Người giúp việc làm cho cả nhà người quen và nhà mình thì có vấn đề gì không?
Thường không có vấn đề nếu lịch không chồng chéo. Nên tránh hỏi người làm về chuyện riêng của nhà kia và ngược lại, mong họ không kể chuyện nhà mình. Tôn trọng sự riêng tư của mỗi gia đình là cách giữ quan hệ tốt cho cả ba bên.
Có nên lắp camera khi có người giúp việc theo giờ?
Nhiều gia đình lắp camera ở khu vực chung vì lý do an ninh. Nếu có, hãy báo cho người giúp việc biết vị trí camera và không đặt ở khu vực riêng tư. Minh bạch chuyện này giúp người làm yên tâm và tránh cảm giác bị theo dõi lén.
Người giúp việc được giới thiệu xin tăng công thì nên xử lý thế nào?
Lắng nghe lý do, như thêm việc, giá cả sinh hoạt tăng hay đã làm lâu. Nếu hợp lý và khả năng cho phép, có thể điều chỉnh. Nếu chưa được, nói thật và đề nghị một mốc xem lại. Đừng im lặng hoặc trả lời mập mờ vì dễ gây mất lòng.
Nghi người giúp việc làm mất đồ thì có nên báo ngay với người giới thiệu?
Chưa nên. Hãy tìm kỹ lại, hỏi người trong nhà, xem lại camera nếu có. Nhiều trường hợp đồ bị để nhầm chỗ. Nếu có cơ sở rõ ràng, nói chuyện trực tiếp và bình tĩnh với người làm trước. Chuyện nghiêm trọng thì nhờ cơ quan có thẩm quyền, không tự xử hay loan tin.