Sau một buổi tối, bài hỏi tìm người dọn nhà định kỳ của bạn có ba mươi bình luận. Có người gợi ý tên, có người để số, có người gắn thẻ bạn, có người kể dài một đoạn, có hai dịch vụ tự giới thiệu, và một vài bình luận cãi nhau về chuyện khác. Bạn lướt lên lướt xuống mấy lần, nhớ mang máng một cái tên được khen nhiều, rồi gọi luôn cho người đó. Nhiều khi đó là cách chọn nhanh, nhưng chưa chắc là cách chọn đúng.
Bước giữa từ "có nhiều gợi ý" đến "chọn được người" thường bị bỏ qua. Bài này hướng dẫn bạn gom các gợi ý vào một chỗ, lọc theo tiêu chí của chính mình, kiểm lại từng lựa chọn trong danh sách ngắn, rồi mới quyết định. Cách làm này tốn thêm khoảng nửa giờ, nhưng giúp bạn tránh được kiểu chọn theo ấn tượng và đỡ phải đổi người sau vài lần không ưng.
Bước một: chép tất cả gợi ý ra một chỗ
Đừng cố nhớ hay đọc lại bài nhiều lần. Mở ghi chú trên điện thoại hoặc một tờ giấy, và chép theo thứ tự sau:
- Đọc từ trên xuống, với mỗi bình luận có nhắc đến một người hay một dịch vụ, ghi tên hoặc cách gọi mà người bình luận dùng.
- Bên cạnh, ghi ai là người gợi ý và họ thuộc kiểu nào: đã dùng và kể chi tiết, chỉ nhắc tên, tự giới thiệu, người nhà hay người có lợi ích.
- Ghi lại chi tiết trải nghiệm nếu có: làm việc gì, bao lâu rồi, điểm được khen, điểm chưa ưng.
- Nếu cùng một tên được nhắc nhiều lần, gộp vào một dòng và đếm số lời kể có chi tiết, không đếm tổng số lần được nhắc.
- Bỏ qua các bình luận lạc đề, gắn thẻ bạn bè mà không kèm gợi ý, hay lời chào giá không rõ người.
Sau bước này, ba mươi bình luận thường chỉ còn lại năm đến mười cái tên, kèm những ghi chú cho biết bạn đang biết gì về từng người. Chỉ riêng việc chép lại đã giúp bạn nhìn ra những điều bị che khi lướt nhanh, ví dụ một tên được nhắc bảy lần nhưng không ai kể một chi tiết nào.
Bước hai: lập bảng so sánh theo tiêu chí của bạn
Mỗi gia đình cần những điều khác nhau. Chọn bốn năm tiêu chí quan trọng nhất với việc của bạn, rồi đánh dấu cho từng tên. Ví dụ giả định với việc tìm người dọn nhà định kỳ:
| Tiêu chí | Lựa chọn A | Lựa chọn B | Lựa chọn C |
|---|---|---|---|
| Số lời kể có chi tiết từ cư dân | Ba | Một | Không, chỉ tự giới thiệu |
| Làm được khung giờ bạn cần | Chưa rõ | Có, theo lời kể | Có |
| Có điểm chưa ưng được nhắc | Đôi khi đến muộn | Không ai nhắc | Không có thông tin |
| Người gợi ý có lợi ích không | Không thấy | Là chị họ của người làm | Chính chủ dịch vụ |
| Ở gần hay xa khu bạn | Cùng phường | Khu bên cạnh | Chưa rõ |
Bảng này không cho điểm tự động. Nó giúp bạn thấy chỗ nào còn thiếu thông tin và chỗ nào đã rõ. Ở ví dụ trên, lựa chọn A có nhiều trải nghiệm thật nhất nhưng chưa rõ giờ giấc; lựa chọn B có lợi ích được nói rõ và đáp ứng giờ; lựa chọn C cần kiểm từ đầu. Đó là ba hướng kiểm khác nhau cho bước sau.
Đừng quên rằng một điểm chưa ưng được nói ra là thông tin tốt. Lựa chọn có vài lời phàn nàn nhỏ, cụ thể, đôi khi đáng tin hơn lựa chọn chỉ toàn lời khen chung.
Bước ba: rút còn hai ba lựa chọn
Từ bảng, giữ lại hai hoặc ba lựa chọn có nhiều điểm phù hợp nhất. Đừng giữ quá nhiều, vì mỗi lựa chọn cần thời gian để hỏi và kiểm. Cũng đừng chỉ giữ một, vì nếu người đó bận hoặc trao đổi không ổn, bạn lại phải quay về đầu.
Tiêu chí loại nhanh nên dựa trên những điều bạn không thể nhân nhượng. Với dọn nhà, có thể là phải làm được buổi sáng thứ bảy, hoặc phải là người đã làm cho ít nhất một nhà trong khu. Với gia sư, có thể là phải dạy được chương trình lớp của con, hoặc phải có buổi học thử. Những tiêu chí như vậy giúp bạn loại dứt khoát, không lăn tăn.
Khi hai lựa chọn ngang nhau, hãy ưu tiên lựa chọn có nhiều lời kể độc lập hơn, tức là đến từ người không có quan hệ gì với người làm dịch vụ. Lời của người nhà hay chính chủ có thể đúng, nhưng chúng không tăng độ tin cậy như lời của một khách không quen biết.
Nếu không lựa chọn nào đạt các tiêu chí bắt buộc, đó cũng là một kết quả có ích. Bạn có thể đăng thêm một bình luận hỏi rõ hơn, hoặc mở rộng tìm kiếm sang người quen ngoài nhóm.
Bước bốn: kiểm lại từng lựa chọn trong danh sách ngắn
Với mỗi lựa chọn còn lại, làm một vòng kiểm gọn. Không cần thủ tục phức tạp, chỉ cần vài việc sau:
- Nhắn riêng một người đã kể trải nghiệm có chi tiết, hỏi họ còn dùng dịch vụ đó không và nếu ngừng thì vì sao.
- Tìm trong nhóm các bài cũ có nhắc đến tên đó, xem lời kể có nhất quán theo thời gian không.
- Liên hệ người làm dịch vụ, hỏi cụ thể cách họ làm việc bạn cần, thời gian, cách tính công và bảo hành nếu có.
- Để ý cách họ trả lời: có hỏi lại về nhà bạn, về việc bạn cần không, hay chỉ báo một con số rồi giục chốt.
- Với việc lâu dài như dọn nhà định kỳ hay gia sư, đề nghị làm thử một buổi trước khi thoả thuận dài hạn.
- Với việc có rủi ro như điện, gas, sửa kết cấu, hỏi về kinh nghiệm và tay nghề, không giao cho người chỉ được khen là "nhiệt tình".
Sau vòng kiểm này, bạn thường đã có câu trả lời rõ ràng. Người trao đổi rõ ràng, có người dùng thật xác nhận và đồng ý làm thử là lựa chọn đáng bắt đầu.
Ghi kết quả từng vòng kiểm vào ngay dòng tương ứng trong bảng. Khi phải giải thích với người nhà vì sao chọn người này mà không chọn người kia, bạn có sẵn lý do cụ thể thay vì cảm giác. Và nếu người được chọn sau này không giữ được chất lượng, bạn biết ngay lựa chọn thứ hai trong danh sách là ai, đã kiểm đến đâu.
Khi các gợi ý trái chiều nhau
Chuyện thường gặp: cùng một người thợ, nhà này khen hết lời, nhà kia kể đã phải gọi người khác làm lại. Đừng vội gạt bỏ một bên. Trước hết, xem hai lời kể có nói về cùng một loại việc không. Một thợ có thể rất giỏi sửa ống nước nhưng làm chống thấm thì không chắc tay; lời khen và lời chê khi ấy đều đúng, chỉ là về hai việc khác nhau.
Tiếp theo, xem thời điểm. Lời chê từ ba năm trước và lời khen từ tháng trước có thể phản ánh một người đã thay đổi, đã có thêm kinh nghiệm hoặc đã đổi người phụ việc. Ngược lại, một dịch vụ từng tốt cũng có thể đi xuống khi nhận quá nhiều việc. Lời kể gần đây thường có giá trị hơn cho quyết định hiện tại.
Cuối cùng, nếu lời chê nói về một chuyện quan trọng với bạn, như an toàn, tiền đặt cọc hay thái độ với người già, trẻ nhỏ trong nhà, hãy hỏi thẳng người làm dịch vụ về chuyện đó khi liên hệ. Cách họ trả lời một câu hỏi khó, có giải thích hay né tránh, thường cho bạn biết nhiều hơn mọi lời khen. Bạn không cần nhắc tên người đã chê, chỉ cần hỏi cụ thể về tình huống tương tự.
Những lỗi hay gặp khi chọn từ gợi ý
Chọn theo số lần được nhắc. Tên được nhắc nhiều nhất chưa chắc là tên có nhiều trải nghiệm thật nhất. Đếm lời kể có chi tiết, không đếm số bình luận.
Chọn người trả lời nhanh nhất. Người trả lời đầu tiên thường là người theo dõi nhóm sát nhất, rất hay là người làm dịch vụ hoặc người có lợi ích, chứ không phải người có trải nghiệm tốt nhất.
Bỏ qua lời chê nhỏ. Một lời kể "làm kỹ nhưng hay đến muộn mười lăm phút" là thông tin quý. Nếu giờ giấc quan trọng với bạn, đó là lý do để hỏi thẳng người làm dịch vụ.
Ngại hỏi lại vì sợ phiền. Phần lớn cư dân sẵn lòng kể thêm khi được hỏi lịch sự. Một câu hỏi lại tốn vài giây của họ nhưng có thể giúp bạn tránh nhiều tuần không ưng.
Quên ghi lại. Hai tuần sau, khi cần gọi lại người đã gợi ý để hỏi thêm, bạn sẽ không nhớ ai đã nói gì. Ghi chú từ bước một vẫn có ích cho đến khi việc xong hẳn.
Giữ danh sách cho lần sau và cho hàng xóm
Danh sách bạn vừa gom không chỉ dùng một lần. Giữ lại ghi chú, thêm một dòng kết quả sau khi đã thuê: làm thế nào, có gì cần lưu ý. Lần sau cần việc tương tự hoặc khi người thân hỏi, bạn đã có sẵn thông tin đã kiểm, không cần hỏi lại từ đầu.
Nhiều cư dân đi xa hơn một bước: họ quay lại bài hỏi, viết một bình luận tổng kết ngắn gọn cho người hỏi sau. Ví dụ: "Cảm ơn mọi người đã gợi ý. Nhà mình đã làm thử với một người trong danh sách, đến đúng giờ, làm kỹ khu bếp, sẽ tiếp tục. Ai cần có thể nhắn mình". Bình luận như vậy giúp nhóm tích luỹ kinh nghiệm thật thay vì chỉ có những làn sóng lời khen.
Khi chia sẻ lại, hãy tránh đưa lên thông tin cá nhân của người làm dịch vụ mà họ chưa đồng ý công khai, và nếu có điều chưa ưng, nói đúng sự việc thay vì phán xét chung. Đó là cách để danh sách của bạn giúp được người khác mà không làm tổn hại ai.
Câu hỏi thường gặp
Có cần lập bảng so sánh cho những việc nhỏ không?
Với việc nhỏ, nhanh, ít rủi ro như thông tắc một vòi nước, bạn có thể chỉ cần ghi chú ngắn vài dòng. Bảng so sánh có ích nhất với việc lâu dài hoặc liên quan đến trẻ em, sức khoẻ, tiền đặt cọc, nơi một lựa chọn sai gây phiền nhiều tuần.
Nên giữ lại bao nhiêu lựa chọn để kiểm?
Hai đến ba lựa chọn là vừa. Một lựa chọn thì nếu không ổn bạn lại phải quay về đầu, còn quá nhiều thì mất thời gian liên hệ và dễ rối. Hãy dùng các tiêu chí bắt buộc để loại nhanh trước khi rút danh sách.
Có nên nhắn riêng người đã gợi ý để hỏi thêm không?
Nên, nếu bạn hỏi lịch sự và ngắn gọn. Phần lớn người đã kể trải nghiệm có chi tiết sẵn lòng trả lời thêm. Hãy hỏi những điều cụ thể như họ còn dùng dịch vụ không, điểm chưa ưng là gì, thay vì hỏi chung chung có tốt không.
Gợi ý từ chính chủ dịch vụ có nên đưa vào danh sách không?
Có thể đưa vào, nhưng ghi rõ đó là tự giới thiệu và kiểm từ đầu như một lựa chọn chưa có trải nghiệm xác nhận. Một chủ dịch vụ trả lời rõ ràng, đồng ý làm thử vẫn có thể là lựa chọn tốt, đặc biệt khi họ mới bắt đầu nhận việc trong khu.
Làm thử một buổi có làm mất lòng người làm dịch vụ không?
Thường là không, nếu bạn nói rõ từ đầu và trả đủ công cho buổi làm thử theo thoả thuận. Với việc lâu dài như dọn nhà hay dạy kèm, cả hai bên đều cần thời gian để biết có hợp nhau không, nên đề nghị làm thử là cách làm hợp lý.
Sau khi chọn xong có nên báo lại trong nhóm không?
Nên viết một bình luận ngắn cảm ơn và kể kết quả, không cần nêu chi tiết riêng tư. Việc này giúp người hỏi sau có thêm một trải nghiệm thật để tham khảo, và người đã gợi ý cũng biết lời của họ có giúp được gì.