Thuê kế toán qua người quen là cách phổ biến của hộ kinh doanh và công ty nhỏ, và thường tiện thật; nhưng nghĩa vụ thuế vẫn đứng tên bạn, không đứng tên người giới thiệu hay người làm hộ. Khi tờ khai sai hay nộp chậm, cơ quan thuế làm việc với người nộp thuế. Vì thế, lời giới thiệu giúp bạn tìm được người, còn việc kiểm tư cách, giao việc rõ ràng và giữ quyền kiểm soát chứng từ là phần bạn không giao cho ai được.
Bài này đi qua những câu nên hỏi người giới thiệu, sự khác nhau giữa một người làm kế toán tự do, một đại lý thuế và một doanh nghiệp dịch vụ kế toán, những gì cần có trong thoả thuận, và các dấu hiệu nên dừng. Quy định về thuế, kế toán thay đổi thường xuyên; chỗ nào cụ thể, bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Người quen giới thiệu kế toán thường biết những gì
Người giới thiệu thường là một chủ cửa hàng khác, một người bạn có công ty, hoặc họ hàng từng thuê người đó. Điều họ biết rõ là cách làm việc: kế toán có nhắc hạn nộp tờ khai không, có hỏi chứng từ đúng lúc không, có giải thích được vì sao phải nộp khoản này khoản kia không, có từng để bị phạt nộp chậm không. Đó là thông tin rất đáng giá với một hộ kinh doanh lần đầu thuê người.
Điều họ khó biết là người đó có đủ tư cách làm những việc bạn định giao không, và mô hình kinh doanh của họ có giống bạn không. Kế toán quen làm cho quán ăn, cửa hàng bán lẻ chưa chắc quen với một xưởng sản xuất nhỏ có nhập nguyên liệu, hay một đơn vị bán hàng trên mạng có nhiều kênh thu tiền. Mỗi loại hình có những điểm thuế riêng.
Một điều nữa người giới thiệu ít để ý là "êm" chưa chắc là đúng. Có những năm không bị cơ quan thuế hỏi gì không có nghĩa sổ sách đã chuẩn. Bạn nghe lời khen về sự chu đáo, nhưng tự kiểm phần chuyên môn qua chính cách người đó trả lời câu hỏi của bạn.
Ba kiểu người làm kế toán bạn có thể được giới thiệu
Cùng được gọi chung là "kế toán", nhưng tư cách pháp lý và trách nhiệm khác nhau. Bảng dưới mô tả ở mức nguyên lý; điều kiện cụ thể bạn tra văn bản hiện hành:
| Kiểu | Thường làm được gì | Kiểm gì |
|---|---|---|
| Người làm kế toán tự do, làm thêm ngoài giờ | Ghi sổ, tập hợp chứng từ, hướng dẫn bạn tự nộp tờ khai | Kinh nghiệm thực tế, cách làm việc; họ thường không chịu trách nhiệm pháp lý thay bạn |
| Đại lý thuế | Làm thủ tục về thuế thay người nộp thuế theo hợp đồng | Đơn vị có đăng ký hoạt động đại lý thuế; người làm có chứng chỉ hành nghề dịch vụ làm thủ tục về thuế do cơ quan thuế cấp |
| Doanh nghiệp dịch vụ kế toán | Làm kế toán, lập báo cáo tài chính cho doanh nghiệp | Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán do Bộ Tài chính cấp; người hành nghề có chứng chỉ kế toán viên hoặc kiểm toán viên và đăng ký hành nghề |
Điểm cần nhớ: một doanh nghiệp đăng ký ngành nghề kế toán chưa chắc đã là đại lý thuế hay đơn vị đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán. Nguyên lý tra luôn giống nhau: thông tin do cơ quan quản lý công bố. Cơ quan thuế và Bộ Tài chính có công bố danh sách đại lý thuế, đơn vị đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán và người hành nghề trên trang của mình; tên trang và cách tra có thể đổi, bạn tìm theo tên cơ quan hoặc hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý bạn.
Với hộ kinh doanh nhỏ, thuê một người tự do hướng dẫn là chuyện thường gặp và hợp lý. Điều quan trọng là bạn hiểu mình đang thuê kiểu nào, để biết ai chịu trách nhiệm gì khi có sai sót.
Hỏi lại người giới thiệu những gì
Trước khi gặp kế toán, vài câu với người giới thiệu giúp bạn biết lời khen có dùng cho mình được không:
- Bạn kinh doanh gì, hộ kinh doanh hay công ty, có hoá đơn điện tử, có bán hàng trên mạng không?
- Kế toán làm cho bạn những việc gì: chỉ nộp tờ khai, hay cả ghi sổ, quyết toán, làm việc với cơ quan thuế khi có kiểm tra?
- Kế toán làm một mình hay qua một đơn vị, có ký hợp đồng không?
- Đã có lần nào bị phạt, bị nhắc nộp chậm hay phải khai bổ sung chưa, và kế toán xử lý thế nào?
- Kế toán có giữ tài khoản khai thuế điện tử của bạn không, mật khẩu ai giữ?
- Bạn có nhận gì khi giới thiệu khách cho kế toán không?
Câu về tài khoản khai thuế là câu nhiều người chưa nghĩ tới, nhưng nó cho biết rất nhiều về cách người đó làm việc và về rủi ro bạn sắp nhận.
Giao việc rõ: những điều nên thống nhất bằng chữ
Phạm vi công việc. Liệt kê việc kế toán làm: kê khai thuế định kỳ, quyết toán năm, ghi sổ, lập báo cáo, theo dõi hoá đơn, làm việc với cơ quan thuế. Việc nào không làm cũng ghi rõ.
Ai giữ tài khoản và chữ ký số. Tài khoản khai thuế, hoá đơn điện tử và chữ ký số là của bạn. Bạn giữ mật khẩu gốc, cấp quyền cho kế toán khi cần và thu hồi được. Đổi mật khẩu khi thôi thuê.
Lịch giao nhận chứng từ. Ngày nào bạn gửi hoá đơn mua vào, bán ra, sao kê, chứng từ chi; kế toán báo lại thuế phải nộp trước hạn bao lâu.
Báo cáo cho chủ. Mỗi kỳ, kế toán gửi bản tóm tắt: doanh thu đã khai, thuế đã nộp, tờ khai đã gửi, có thông báo gì từ cơ quan thuế không. Bạn lưu lại.
Trách nhiệm khi sai sót. Nếu sai do kế toán, như nộp chậm vì quên, hai bên xử lý tiền phạt thế nào. Nếu sai do bạn gửi chứng từ thiếu, cũng ghi rõ.
Khi thôi thuê. Kế toán bàn giao sổ sách, chứng từ, tệp dữ liệu, danh sách tờ khai đã nộp trong một khoảng thời gian thoả thuận.
Những dấu hiệu nên dừng, dù là người quen giới thiệu
Dấu hiệu rõ nhất là lời hứa "giảm thuế" theo kiểu khai thấp doanh thu, mua hoá đơn đầu vào không có giao dịch thật, hay "có người quen ở chi cục lo được". Những cách ấy không phải là tiết kiệm thuế mà là vi phạm, có thể dẫn tới truy thu, phạt nặng và trách nhiệm hình sự với hành vi mua bán hoá đơn hay đưa hối lộ. Người chịu hậu quả là người nộp thuế, tức là bạn. Tiết kiệm hợp pháp chỉ đến từ việc áp đúng chính sách, khai đủ chi phí hợp lệ, chọn đúng phương pháp tính thuế theo quy định.
Dấu hiệu thứ hai là kế toán giữ hết tài khoản, mật khẩu, chữ ký số và không cho bạn xem tờ khai đã nộp. Có người làm vậy vì tiện, nhưng nếu một ngày quan hệ trục trặc, bạn không có gì trong tay. Dấu hiệu thứ ba là đề nghị bạn chuyển tiền thuế vào tài khoản cá nhân của họ để "nộp hộ". Tiền thuế nên được nộp thẳng vào ngân sách qua kênh chính thức, có chứng từ nộp thuế mang tên bạn.
Nếu gặp những dấu hiệu này, bạn cảm ơn người giới thiệu và tìm người khác. Không cần tranh cãi; chỉ cần giữ nguyên tắc. Một kế toán tốt sẽ không phật ý khi bạn hỏi kỹ, vì chính họ cũng muốn khách hiểu rằng trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về người nộp thuế.
Tháng đầu làm việc với kế toán được giới thiệu
Tháng đầu là lúc đặt nếp. Một trình tự gợi ý:
- Gặp kế toán, kể rõ mô hình kinh doanh, các kênh thu tiền, các khoản chi chính.
- Cùng kiểm tình trạng thuế hiện tại: đã đăng ký phương pháp tính thuế nào, có tờ khai nào nộp chậm hay còn nợ không.
- Ký thoả thuận hoặc hợp đồng với các nội dung đã nêu.
- Cấp quyền tài khoản theo mức cần thiết, bạn giữ quyền quản trị.
- Đặt lịch gửi chứng từ hằng tháng và kênh trao đổi.
- Sau kỳ kê khai đầu tiên, xin bản tờ khai đã nộp và chứng từ nộp thuế, đọc cùng kế toán để hiểu con số đến từ đâu.
Bạn không cần thành kế toán, nhưng nên hiểu đủ để biết khi nào con số bất thường. Chỗ nào liên quan tới tranh chấp hay xử phạt, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có ý kiến ban đầu.
Giữ quan hệ với người giới thiệu và với kế toán
Khi mọi việc trôi chảy, một lời cảm ơn cụ thể với người giới thiệu là đủ. Bạn không cần kể doanh thu hay chuyện thuế của mình cho họ; thông tin tài chính là chuyện riêng, và kế toán cũng có nghĩa vụ giữ bí mật cho bạn. Nếu kế toán vô tình kể chuyện sổ sách của nhà khác, kể cả của người giới thiệu, đó là dấu hiệu họ cũng có thể kể chuyện của bạn.
Khi có trục trặc, nói thẳng với kế toán trước. Nhiều sai sót nhỏ đến từ chứng từ gửi muộn hoặc hiểu lầm phạm vi, sửa được bằng cách thống nhất lại. Nếu quyết định thôi thuê, làm đúng phần bàn giao, đổi mật khẩu, và chỉ báo ngắn với người giới thiệu. Họ đã giúp bạn tìm người, không phải người bảo lãnh cho từng tờ khai.
Nếu bạn hài lòng và muốn giới thiệu lại kế toán cho người khác, hãy kể đúng những gì đã thấy: loại hình kinh doanh của bạn, việc kế toán làm, cách họ báo hạn và giải thích. Đừng nói thay họ "làm gì cũng được" hay "lo được thuế". Lời giới thiệu chính xác giúp người sau chọn đúng, và giữ uy tín cho cả bạn lẫn người kế toán.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh nhỏ có bắt buộc thuê đại lý thuế không?
Không có quy định chung bắt buộc hộ kinh doanh phải thuê đại lý thuế. Nhiều hộ tự khai hoặc nhờ người hướng dẫn. Tuy nhiên nghĩa vụ kê khai, sổ sách và hoá đơn của hộ kinh doanh đã thay đổi trong các năm gần đây, nên bạn tra quy định hiện hành theo quy mô và ngành nghề của mình.
Kế toán người quen nói có cách khai cho thuế thấp hơn, có nên nghe không?
Hỏi rõ cách đó dựa vào quy định nào. Áp đúng chính sách ưu đãi, khai đủ chi phí hợp lệ là hợp pháp. Khai thấp doanh thu, mua hoá đơn không có giao dịch thật, hay nhờ quen biết để bỏ qua là vi phạm, và người chịu hậu quả là bạn.
Có nên đưa mật khẩu khai thuế điện tử cho kế toán không?
Nên cấp quyền ở mức cần thiết và tự giữ quyền quản trị, mật khẩu gốc. Khi thôi thuê, đổi mật khẩu ngay. Chữ ký số cũng vậy: biết nó đang ở đâu và ai dùng.
Kế toán làm thêm ngoài giờ có ký hợp đồng được không?
Được, hai bên có thể ký hợp đồng dịch vụ ghi rõ phạm vi, thù lao, trách nhiệm. Bạn cũng nên biết người đó có ràng buộc gì với nơi làm chính không. Với khoản trả cho cá nhân, nghĩa vụ khấu trừ thuế thu nhập có thể phát sinh; bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Kế toán quên nộp tờ khai khiến bị phạt, ai trả tiền phạt?
Với cơ quan thuế, người nộp thuế chịu phạt. Giữa bạn và kế toán, việc ai chịu phụ thuộc thoả thuận. Đây là lý do nên ghi trách nhiệm khi sai sót vào hợp đồng ngay từ đầu.
Có nên thuê chính người quen làm kế toán không?
Có thể, nếu người đó đủ chuyên môn và hai bên thoả thuận rõ như với người ngoài. Khó nhất là góp ý và dừng hợp đồng khi cần; hãy thống nhất cách làm việc bằng chữ từ đầu để chuyện tình cảm không lẫn vào chuyện sổ sách.