Khi người quen đưa cho bạn số điện thoại của một thợ điện nước, phần việc của bạn mới bắt đầu chứ chưa xong. Một lời giới thiệu chỉ có giá trị bằng những gì người giới thiệu thật sự đã thấy. Hỏi lại họ năm, sáu câu ngắn trước khi gọi thợ sẽ cho bạn biết lời khen đó dựa trên một lần thay vòi nước hay ba năm thợ lo hết đường điện cả nhà.
Bài này đi theo thứ tự bạn sẽ làm ngoài đời: hỏi người giới thiệu, ghi lại chỗ hỏng cho rõ, gọi cho thợ lần đầu, và nhận ra lúc nào nên tìm thêm một thợ khác dù vẫn quý người đã giới thiệu. Phần về điện có một ranh giới an toàn mà bạn không nên nhân nhượng, kể cả khi người thợ đến từ lời gửi gắm thân tình nhất.
Lời giới thiệu thợ điện nước cho bạn biết điều gì, và không cho biết điều gì
Một người quen nói "thợ này được lắm" thường đang gói ba ý vào một câu: thợ đến đúng hẹn, làm xong thì hết hỏng, và cách tính tiền không làm họ thấy bị hớ. Ba ý đó đều quý, nhưng chúng là cảm nhận của người giới thiệu với đúng việc nhà họ đã nhờ. Nếu nhà họ chỉ thay bồn cầu còn nhà bạn bị nhảy aptomat liên tục, lời khen kia chưa nói được gì về khả năng dò lỗi điện của người thợ.
Điều lời giới thiệu cho bạn rất tốt là độ tin cậy cơ bản: người này có thật, có nghề, có địa chỉ quen biết để hỏi lại, không phải một số máy lạ dán trên cột điện. Đó là lý do người ta vẫn chuộng thợ qua người quen hơn tìm ngẫu nhiên. Thợ cũng biết mình đang được người quen bảo lãnh nên thường giữ ý hơn với khách mới.
Điều lời giới thiệu không cho biết là phạm vi tay nghề, cách xử lý khi gặp việc khó, và thái độ khi có trục trặc sau sửa. Những thứ này chỉ lộ ra khi người giới thiệu từng gặp tình huống tương tự, nên bạn cần hỏi cụ thể chứ không chỉ nghe khen chung chung. Hỏi kỹ không có nghĩa là nghi ngờ người quen; bạn đang giúp họ nhớ lại những chi tiết mà lúc nói vội họ bỏ qua.
Năm câu nên hỏi lại người đã giới thiệu
Thợ đã làm việc gì ở nhà anh chị, và cách đây bao lâu? Câu này phân biệt một lần sửa vặt với một mối quen lâu năm. Thợ từng đi lại dây điện tầng hai hay thay cả cụm ống cấp nước cho nhà họ thì lời giới thiệu nặng ký hơn hẳn so với một lần thay bóng đèn. Mốc thời gian cũng quan trọng: thợ tốt cách đây năm năm có thể nay đã đổi nghề hoặc giao việc cho người khác.
Lúc thợ làm, anh chị có ở nhà không? Người có mặt sẽ kể được thợ làm có gọn không, có che chắn đồ đạc, có giải thích chỗ hỏng hay chỉ lặng lẽ làm rồi báo tiền. Nếu họ đi làm cả ngày và chỉ về thấy đã xong, lời khen chủ yếu dựa vào kết quả, vẫn tốt nhưng thiếu một nửa bức tranh.
Sau khi sửa, có bị lại không, và nếu bị thì thợ xử lý ra sao? Đây là câu quý nhất. Ai làm nghề cũng có lúc sót; điều đáng biết là thợ có quay lại kiểm không, có đổ lỗi cho vật tư hay cho chủ nhà không. Một người giới thiệu kể được "lần đó rò lại, gọi là chiều đến ngay" cho bạn thông tin tốt hơn mọi lời khen.
Thợ này nhận loại việc nào, không nhận loại nào? Nhiều thợ mạnh về nước mà chỉ làm điện ở mức thay ổ cắm, hoặc ngược lại. Hỏi trước để khỏi mời thợ đến rồi mới biết việc nằm ngoài sở trường của họ.
Anh chị với thợ quen nhau thế nào? Hỏi nhẹ nhàng, không phải để bắt lỗi. Thợ là họ hàng, là người cùng quê, hay giới thiệu xong được thợ cảm ơn bằng tiền đều là chuyện bình thường, nhưng biết rõ thì bạn hiểu lời khen đứng ở vị trí nào. Người giới thiệu tử tế thường tự nói ra điều này.
Đọc câu trả lời của người giới thiệu
Không phải câu trả lời nào nghe mơ hồ cũng là dấu hiệu xấu, nhưng có vài mẫu câu nên khiến bạn hỏi thêm. Bảng dưới gom những gì thường gặp khi đi hỏi lại về một thợ điện nước.
| Người giới thiệu nói | Điều nó cho biết | Bạn nên làm gì tiếp |
|---|---|---|
| "Thợ này làm cho nhà mình mấy năm rồi, việc gì cũng gọi" | Mối quen lâu, đã qua nhiều loại việc | Hỏi thêm một lần có trục trặc để biết cách thợ xử lý |
| "Nghe bạn mình nói tốt, mình chưa nhờ" | Lời giới thiệu qua hai lớp | Xin hỏi thẳng người bạn kia hoặc coi như số thợ chưa kiểm |
| "Làm nhanh lắm, nửa tiếng là xong" | Khen tốc độ, chưa nói gì về độ bền | Hỏi sau đó có bị lại không |
| "Rẻ hơn hẳn mấy chỗ khác" | Khen giá, chưa rõ có so cùng phạm vi việc | Vẫn hỏi cách tính công và vật tư khi gọi thợ |
| "Thợ nhà mình, cứ gọi nói tên mình" | Có quan hệ gần, lời khen có thể thiên vị | Giữ quan hệ tốt nhưng vẫn kiểm như với thợ lạ |
Mục đích của bảng không phải chấm điểm người quen. Bạn chỉ cần phân biệt lời khen có cơ sở với lời khen theo phép lịch sự, để quyết định cần kiểm thêm bao nhiêu trước khi giao việc trong nhà.
Mô tả chỗ hỏng cho rõ trước khi chuyển lời đến thợ
Một lý do khiến thợ được giới thiệu đến nơi rồi lại phải hẹn hôm khác là thông tin bị rơi rớt qua nhiều miệng. Bạn kể với người quen, người quen gọi cho thợ, thợ hình dung một việc khác hẳn và mang thiếu đồ. Cách khắc phục đơn giản: bạn tự ghi mô tả rồi gửi thẳng cho thợ, người quen chỉ đóng vai giới thiệu.
Với việc nước, ghi rõ vị trí (dưới bồn rửa bếp, chân tường nhà vệ sinh tầng hai), dấu hiệu (nước nhỏ giọt, đồng hồ nước vẫn quay khi khoá hết vòi, tường ố loang), và thời gian xuất hiện. Chụp vài tấm ảnh từ xa và gần, kèm một đoạn quay ngắn nếu có tiếng nước chảy. Với việc điện, mô tả hiện tượng thay vì tự đoán nguyên nhân: aptomat nhảy khi bật máy nào, ổ cắm nào nóng, đèn nào chập chờn, có mùi khét hay không.
Đừng tự mở tủ điện hay tháo ổ cắm để chụp cho rõ. Ảnh chụp mặt ngoài tủ điện với nắp đóng là đủ để thợ biết loại thiết bị. Nếu có mùi khét, tia lửa hay tiếng lách tách, ngắt cầu dao tổng nếu bạn biết vị trí và làm được an toàn, rồi báo thợ đây là việc gấp. Phần mô tả tốt giúp thợ báo được hướng xử lý ngay qua điện thoại và giúp bạn so cách hai thợ hiểu cùng một vấn đề nếu muốn hỏi thêm người thứ hai.
Việc điện: ranh giới an toàn không vì nể người quen mà bỏ qua
Thợ được giới thiệu thân tình đến đâu, phần điện vẫn có những điều bạn nên giữ nguyên tắc. Điện trong nhà gây cháy và giật được, nên ở đây sự dễ dãi vì nể nang có thể trả giá rất đắt.
- Việc đi lại dây, thay tủ điện, lắp thêm đường cho bếp từ hay máy nước nóng cần người có tay nghề điện thật sự, không giao cho người "biết sơ sơ" chỉ vì là họ hàng của người quen.
- Thợ nên có dụng cụ đo cơ bản và biết ngắt điện đúng nhánh trước khi làm; nếu thợ làm khi điện còn đang có ở chỗ đang sửa mà không có lý do rõ ràng, bạn có quyền đề nghị dừng.
- Hỏi thợ có lắp thiết bị chống giật cho khu ẩm như nhà tắm, bếp hay không, và vì sao nên hoặc không nên trong trường hợp nhà bạn; thợ giỏi sẽ giải thích được bằng lời dễ hiểu.
- Vật tư dây, aptomat, ổ cắm nên có nguồn gốc rõ; nếu thợ mang vật tư đến, hỏi loại gì và giữ lại vỏ hộp hoặc hoá đơn.
- Việc liên quan đến bình nóng lạnh dùng gas hay đường gas bếp là mảng riêng, cần thợ chuyên về gas, không phải thợ điện nước làm thêm cho tiện.
- Nếu sau khi sửa có mùi khét, ổ cắm ấm bất thường hay aptomat nhảy lại, ngưng dùng nhánh đó và gọi thợ quay lại ngay, không đợi cuối tuần cho tiện.
Bạn không cần hiểu kỹ thuật để giữ được những nguyên tắc này. Chỉ cần đặt câu hỏi và quan sát; người thợ có nghề sẽ không khó chịu khi chủ nhà quan tâm đến an toàn.
Cuộc gọi đầu tiên với thợ được giới thiệu
Gọi cho thợ lần đầu là lúc bạn biết thêm nhiều nhất về họ, chỉ qua vài phút trò chuyện. Đi theo thứ tự này để không sót.
- Giới thiệu mình là ai và ai đã giới thiệu, ví dụ "chị Lan ở ngõ bên giới thiệu anh"; thợ biết bạn đến từ mối quen nên thường nghe kỹ hơn.
- Gửi mô tả và ảnh đã chuẩn bị, hỏi thợ nhìn qua thì đoán là loại việc gì, có cần mang đồ gì đặc biệt không.
- Hỏi cách thợ tính tiền: công theo lần, theo giờ hay theo hạng mục, vật tư thợ mua hay bạn mua; chưa cần con số chính xác, chỉ cần biết cách tính.
- Hẹn giờ cụ thể và hỏi thợ đến một mình hay đi cùng người khác; nếu thợ định cử người khác đến, hỏi tên người đó và báo lại người giới thiệu.
- Thống nhất cách báo khi phát sinh: nếu mở ra thấy hỏng nặng hơn, thợ gọi hỏi bạn trước khi làm thêm, không tự ý làm rồi tính.
- Ghi lại tên, số máy và ngày hẹn vào một chỗ dễ tìm, kèm tên người giới thiệu, để lần sau khỏi phải đi hỏi lại.
Nếu cuộc gọi khiến bạn thấy lấn cấn, ví dụ thợ nói giá trọn gói ngay khi chưa nghe mô tả, hoặc gạt đi câu hỏi về an toàn, bạn có quyền chưa hẹn và cảm ơn người giới thiệu.
Khi đã được giới thiệu mà vẫn muốn hỏi thêm một thợ khác
Nhiều người ngại hỏi thêm thợ thứ hai vì sợ người giới thiệu phật lòng. Thực tế, với việc lớn như đi lại đường nước cả tầng hay thay toàn bộ dây điện căn nhà cũ, hỏi hai ý kiến là cách làm thận trọng mà người quen tinh ý sẽ hiểu. Bạn không cần giấu, cũng không cần thông báo rầm rộ; nếu được hỏi thì nói thật rằng việc lớn nên muốn nghe thêm.
Khi so hai thợ, đừng chỉ so tiền. Để ý xem mỗi người hiểu vấn đề ra sao, đề xuất hướng xử lý nào, có nói rõ phần nào chắc chắn và phần nào phải mở ra mới biết không. Thợ của người quen có thể đắt hơn một chút nhưng giải thích rõ ràng và sẵn lòng quay lại khi có trục trặc; điều đó đáng tiền hơn mức chênh lệch nhỏ.
Nếu cuối cùng bạn chọn thợ khác, một lời cảm ơn ngắn với người giới thiệu là đủ: cảm ơn đã nhiệt tình, lần này nhà mình chọn người gần hơn hoặc lịch hợp hơn. Đừng kể chi tiết chê bai thợ của họ. Còn nếu bạn dùng thợ họ giới thiệu và việc trôi chảy, báo lại cho họ biết; người quen giới thiệu là vì muốn giúp, nghe được kết quả tốt là phần thưởng họ thích nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói với thợ là ai giới thiệu mình không?
Nên. Nói tên người giới thiệu giúp thợ biết bạn đến từ mối quen, thường làm cẩn thận hơn và dễ nói chuyện hơn. Nó cũng tạo một kênh hỏi lại nếu có trục trặc. Chỉ cần lưu ý đừng dùng tên người quen để ép giá quá mức, vì thợ sẽ ngại và người quen cũng khó xử.
Người quen giới thiệu thợ nhưng chính họ chưa từng thuê thì sao?
Đó là lời giới thiệu qua hai lớp, giá trị thấp hơn hẳn. Bạn có thể nhờ họ cho biết ai đã thuê để hỏi thẳng, hoặc coi số thợ như một số chưa kiểm và hỏi kỹ hơn trong cuộc gọi đầu tiên. Không có gì sai khi lịch sự hỏi lại nguồn gốc lời khen.
Thợ điện nước được giới thiệu có cần chứng chỉ gì không?
Với việc sửa chữa nhỏ trong nhà, đa số thợ học nghề qua thực tế và không phải ai cũng có giấy tờ. Điều bạn nên quan tâm là tay nghề, cách làm an toàn và kinh nghiệm với đúng loại việc. Với việc điện lớn hoặc công trình có yêu cầu riêng, hỏi rõ thợ đã từng làm việc tương tự chưa và có ai đi cùng giám sát không.
Thợ báo giá trọn gói qua điện thoại khi chưa xem chỗ hỏng có đáng tin không?
Không hẳn là thiếu trung thực, nhưng nên cẩn trọng. Việc nước rò ngầm hay điện chập chờn thường chỉ ước được sau khi xem tận nơi. Một thợ có kinh nghiệm thường nói khoảng công và dặn có thể phát sinh khi mở ra, thay vì chốt cứng một con số. Bạn nên hỏi thêm con số đó gồm những gì.
Có nên để thợ được giới thiệu tự làm khi nhà không có ai?
Lần đầu thì nên có người ở nhà, ít nhất lúc thợ đến, lúc bàn việc và lúc nghiệm thu. Người ở nhà vừa quan sát được cách làm, vừa quyết được khi phát sinh. Sau vài lần quen việc và tin nhau, nhiều gia đình mới gửi chìa khoá; khi đó vẫn nên cất đồ quý và báo trước phạm vi được vào.
Thợ người quen giới thiệu làm xong nhưng mình không ưng thì có nên kể với người giới thiệu?
Trước tiên hãy nói thẳng với thợ, mô tả chỗ chưa ưng và đề nghị sửa lại. Phần lớn việc nhỏ giải quyết được ở bước này. Chỉ khi thợ không hợp tác mới nên báo người giới thiệu, bằng giọng kể sự việc chứ không trách móc, để họ biết mà cân nhắc lần sau giới thiệu cho người khác.