Ở nhờ nhà người quen khi mới lên thành phố tìm việc là một sự giúp đỡ lớn, và để nó không thành gánh nặng cho cả hai bên, bạn nên hẹn trước thời gian ở, chủ động góp tiền ăn ở, làm đúng thủ tục tạm trú và giữ nếp sinh hoạt của nhà chủ. Những thứ tưởng nhỏ ấy quyết định bạn ra đi với lời cảm ơn hay với một khoảng cách khó nói.
Bài này viết cho người đi tìm việc: sinh viên mới tốt nghiệp từ Quảng Trị vào Thành phố Hồ Chí Minh, người từ Phú Thọ xuống Hà Nội, người từ Cà Mau lên Cần Thơ, ở tạm nhà cô chú, anh chị họ hay bạn cũ trong vài tuần đầu. Góc nhìn là của người ở nhờ, người cần giữ ý nhiều nhất.
Vì sao cần nói rõ dù là người nhà
Khi họ hàng hay bạn cũ nói "cứ lên ở với anh chị, bao giờ có việc thì tính", câu ấy thật lòng. Nhưng "bao giờ có việc" có thể là hai tuần, cũng có thể là ba tháng. Nhà chủ có nhịp sống riêng: giờ đi làm, giờ con học, khách đến chơi, chi tiêu hằng tháng. Một người ở thêm, dù dễ tính đến đâu, cũng làm thay đổi những thứ ấy.
Sự khó chịu hiếm khi được nói ra. Nhà chủ ngại vì đã lỡ mời; người ở nhờ ngại vì sợ bị coi là vô ơn. Hai bên cứ thế chịu đựng cho tới một ngày có chuyện nhỏ thì vỡ ra thành chuyện lớn. Nhiều mối quan hệ họ hàng sứt mẻ không phải vì ai xấu, mà vì không ai dám nói rõ từ đầu.
Nói rõ không phải để khách sáo. Nó giúp nhà chủ yên tâm rằng bạn có kế hoạch, và giúp bạn có động lực tìm việc, tìm chỗ ở riêng đúng thời hạn. Người ở nhờ chủ động mở lời luôn được quý hơn người đợi chủ nhà phải gợi ý.
Cũng nên nghĩ tới những người khác trong nhà chủ. Người mời bạn có thể là anh họ, nhưng vợ anh, bố mẹ anh hay các con mới là người chia sẻ không gian với bạn mỗi ngày. Hãy chào hỏi, hỏi ý họ về những chuyện liên quan tới sinh hoạt chung, đừng chỉ thoả thuận với một người rồi coi như cả nhà đã đồng ý.
Những điều nên thoả thuận ngay tuần đầu
Bạn không cần ngồi bàn như họp. Một buổi tối, sau bữa cơm, mở lời bằng câu "Em muốn hỏi anh chị vài chuyện để em ở cho tiện" là đủ. Những điều nên làm rõ:
- Bạn dự định ở khoảng bao lâu, và mốc nào hai bên sẽ nói lại nếu chưa tìm được việc.
- Bạn góp tiền ăn, tiền điện nước thế nào; nếu nhà chủ không nhận, bạn góp bằng cách đi chợ, mua đồ dùng chung.
- Giờ giấc ra vào, có chìa khoá riêng không, về muộn thì báo ai.
- Chỗ ngủ, chỗ để đồ, giờ dùng phòng tắm, máy giặt để không chồng lên lịch của nhà chủ.
- Việc nhà bạn nhận phần nào: rửa bát, đổ rác, đưa đón con nhỏ khi tiện.
- Có được mời bạn bè tới chơi, có được dùng bếp nấu riêng không.
Thời hạn là điều quan trọng nhất. Ví dụ giả định: bạn nói sẽ ở khoảng một tháng, sau ba tuần nếu chưa có việc thì sẽ tìm phòng trọ rẻ gần khu đang phỏng vấn. Nhà chủ biết trước sẽ thoải mái hơn nhiều so với một lời hứa mơ hồ.
Góp tiền khi ở nhờ: các cách thường gặp
Nhiều nhà chủ không muốn nhận tiền của người thân. Nhưng góp theo một cách nào đó vẫn là điều nên làm, vì chi phí của họ tăng lên thật. Bảng dưới gợi ý vài cách để bạn chọn tuỳ hoàn cảnh.
| Cách góp | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Góp một khoản cố định mỗi tuần hoặc mỗi tháng | Nhà chủ chấp nhận nhận tiền, bạn ở từ vài tuần trở lên | Tự đề xuất một mức hợp lý, không chờ nhà chủ ra giá |
| Đi chợ, mua đồ dùng chung | Nhà chủ từ chối nhận tiền mặt | Mua những thứ cả nhà dùng: gạo, dầu ăn, giấy vệ sinh, đồ cho trẻ nhỏ |
| Trả hoá đơn một khoản cụ thể | Ở lâu hơn một tháng | Ví dụ nhận trả tiền mạng hoặc một phần tiền điện tháng đó |
| Góp bằng công sức | Đang hết tiền, chưa có việc | Làm việc nhà, kèm con học; vẫn nên góp lại bằng tiền khi có lương đầu tiên |
Dù chọn cách nào, đừng để nhà chủ phải nhắc. Và khi nhận lương đầu tiên, một món quà hay bữa cơm mời cả nhà là cách cảm ơn rất được trân trọng, bất kể trước đó bạn đã góp bao nhiêu.
Tạm trú và giấy tờ: đừng để nhà chủ gánh rủi ro
Một điều người ở nhờ hay quên là thủ tục cư trú. Theo pháp luật về cư trú, người đến ở một nơi ngoài nơi thường trú trong một thời gian nhất định thì phải đăng ký tạm trú, còn ở ngắn ngày thì có thể chỉ cần thông báo lưu trú. Quy định cụ thể về thời hạn và cách làm có thể thay đổi, nên bạn hỏi công an phường, xã nơi nhà chủ ở.
Việc này quan trọng với cả hai bên. Nhà chủ không phải lo khi có kiểm tra cư trú, còn bạn có giấy xác nhận nơi ở để làm hồ sơ xin việc, mở tài khoản, đăng ký các dịch vụ cần thiết. Hãy chủ động nói với nhà chủ và nhờ họ hỗ trợ giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp khi làm thủ tục.
Ngoài ra, giữ giấy tờ tuỳ thân, bằng cấp của bạn ở chỗ riêng, cẩn thận, không để lẫn với đồ nhà chủ. Nếu bạn nhận hàng, nhận thư từ nơi tuyển dụng gửi về địa chỉ nhà chủ, hãy báo trước để họ không bất ngờ. Những chi tiết nhỏ ấy cho thấy bạn tôn trọng không gian của người đã giúp mình.
Nếu bạn dùng mạng, điện thoại hay máy tính của nhà chủ để tìm việc, hãy dùng tài khoản riêng của mình và đăng xuất sau khi dùng. Đừng lưu mật khẩu, hồ sơ cá nhân trên máy chung. Việc này bảo vệ thông tin của bạn và cũng tránh những phiền phức không đáng có cho gia đình chủ nhà.
Giữ ý trong sinh hoạt hằng ngày
Theo nếp nhà chủ, không đòi nhà chủ theo nếp mình. Giờ ăn, giờ ngủ, cách để đồ trong bếp đều đã có thói quen. Quan sát vài ngày đầu và làm theo, thay vì mang thói quen của mình vào.
Báo trước khi về muộn hoặc không về. Một tin nhắn ngắn giúp nhà chủ không phải chờ cửa hay lo lắng. Đây là điều hay bị quên nhất với người trẻ.
Dọn chỗ của mình mỗi sáng. Gấp chăn, xếp đồ gọn, đặc biệt khi bạn ngủ ở phòng khách. Không gian chung gọn gàng thì không ai thấy bị lấn chỗ.
Không can thiệp chuyện gia đình nhà chủ. Vợ chồng nhà chủ to tiếng, con cái bị nhắc nhở, bạn giữ im lặng và tránh đi chỗ khác. Đừng đứng về bên nào.
Giữ chi tiêu cá nhân của mình riêng rẽ. Đồ dùng riêng như dầu gội, đồ ăn vặt, thẻ nạp điện thoại thì tự mua, đừng dùng lẫn đồ của nhà chủ chỉ vì tiện tay. Sự tách bạch nhỏ này giúp nhà chủ không cảm thấy chi phí cứ lặng lẽ tăng lên.
Kể về tiến độ tìm việc. Nhà chủ thường quan tâm nhưng ngại hỏi. Thỉnh thoảng kể bạn đã nộp hồ sơ ở đâu, được hẹn phỏng vấn chưa; họ yên tâm và đôi khi còn biết thêm chỗ đang tuyển.
Ngày dọn ra: đi sao cho được mời quay lại
Khi đã có việc và tìm được chỗ ở riêng, cách bạn rời đi là điều nhà chủ nhớ lâu nhất. Những việc nên làm:
- Báo trước ngày dọn ra ít nhất một tuần, nói rõ bạn đã tìm được chỗ ở đâu.
- Dọn sạch chỗ ngủ, giặt chăn ga đã dùng, trả lại những đồ đã mượn.
- Trả lại chìa khoá trực tiếp, kiểm lại không để quên đồ.
- Chốt những khoản còn góp dở, nếu có.
- Báo thay đổi địa chỉ với những nơi đã gửi thư từ về nhà chủ, và làm thủ tục cư trú ở nơi ở mới.
- Cảm ơn bằng một món quà hoặc một bữa cơm, và hẹn quay lại thăm.
Sau khi đã ổn định, đừng chỉ liên lạc khi cần nhờ việc khác. Gọi hỏi thăm dịp lễ Tết, ghé chơi khi đi ngang. Đến lượt có người quen của bạn lên thành phố, bạn sẽ hiểu cần giúp họ thế nào, và cũng biết cần nói rõ những gì từ đầu.
Nếu trong lúc ở nhờ có làm hỏng hay làm mất đồ của nhà chủ, hãy nói ngay và đền bù hoặc mua lại, đừng để đến ngày dọn đi mới nhắc. Một lời xin lỗi kịp lúc giữ được nhiều hơn món đồ ấy.
Khi thời gian ở nhờ kéo dài hơn dự tính
Tìm việc không phải lúc nào cũng nhanh. Nếu đã quá mốc hẹn mà chưa có việc, đừng im lặng ở tiếp. Chủ động nói với nhà chủ tình hình, kế hoạch tiếp theo và hỏi họ có thấy phiền không. Thường thì nhà chủ sẽ cho ở thêm, nhưng câu hỏi của bạn giúp họ có cơ hội nói thật nếu đang gặp khó.
Trong lúc chờ, cân nhắc chuyển ra một phòng trọ nhỏ ở ghép với người khác, hoặc nhận một việc tạm thời để có thu nhập. Ở nhờ quá lâu dễ khiến bạn mất động lực, còn nhà chủ dù thương cũng mệt. Một bước lùi tạm thời về chỗ ở đôi khi giúp bạn tập trung tìm việc tốt hơn.
Nếu nhà chủ là người giới thiệu việc cho bạn luôn, hãy tách bạch hai chuyện. Không vì đang ở nhờ mà nhận một công việc không hợp, cũng không vì từ chối công việc mà ngại ở tiếp. Nói rõ cảm nghĩ của bạn về công việc ấy, cảm ơn và tiếp tục giữ đúng thoả thuận về chỗ ở như đã hẹn.
Câu hỏi thường gặp
Ở nhờ nhà họ hàng có cần góp tiền không?
Nên góp theo một cách nào đó, vì chi phí của nhà chủ tăng thật. Nếu họ không nhận tiền mặt, bạn góp bằng cách đi chợ, mua đồ dùng chung, trả một hoá đơn nhỏ. Chủ động đề xuất, đừng để nhà chủ phải nhắc.
Ở nhờ có phải đăng ký tạm trú không?
Theo pháp luật về cư trú, ở ngoài nơi thường trú một thời gian nhất định thì cần đăng ký tạm trú, ở ngắn ngày có thể chỉ cần thông báo lưu trú. Thời hạn và thủ tục cụ thể bạn hỏi công an phường, xã nơi nhà chủ ở.
Nên hẹn ở nhờ bao lâu là hợp lý?
Tuỳ hoàn cảnh nhà chủ, nhưng nên có một mốc rõ ràng, ví dụ giả định khoảng một tháng, kèm điểm nói lại nếu chưa tìm được việc. Mốc rõ giúp nhà chủ yên tâm và giúp bạn có động lực tìm việc đúng hạn.
Chưa có việc mà đã quá hạn hẹn thì làm sao?
Chủ động nói với nhà chủ tình hình và kế hoạch, hỏi họ có thấy phiền không. Cân nhắc chuyển ra phòng trọ ở ghép hoặc nhận việc tạm để có thu nhập, thay vì im lặng ở tiếp và để nhà chủ khó xử.
Nhà chủ giới thiệu việc mà mình không muốn làm thì sao?
Tách chuyện việc làm khỏi chuyện chỗ ở. Cảm ơn, nói rõ lý do công việc chưa hợp với bạn, và tiếp tục giữ đúng thoả thuận về thời gian ở nhờ. Không nhận việc chỉ vì ngại, cũng không vì từ chối mà xa cách nhà chủ.
Dọn ra rồi cảm ơn nhà chủ thế nào cho phải?
Báo trước ngày đi, dọn sạch chỗ ở, trả chìa khoá, chốt các khoản góp dở, rồi cảm ơn bằng một món quà hoặc bữa cơm. Sau đó giữ liên lạc thăm hỏi dịp lễ Tết, không chỉ tìm đến khi cần nhờ.