Thợ nhận chiết khấu từ cửa hàng vật liệu là chuyện có thật và khá phổ biến: cửa hàng trả cho thợ một phần tiền trên mỗi đơn hàng thợ dẫn khách tới hoặc đặt hộ. Bản thân khoản này không phải lừa đảo. Nó chỉ thành vấn đề khi bạn không biết, và khi nó khiến thợ chọn vật liệu theo phần chiết khấu thay vì theo cái nhà bạn cần.
Bài này dành cho người sửa nhà, làm lại bếp, chống thấm, ốp lát qua thợ do người quen giới thiệu. Bạn sẽ biết khoản chiết khấu hình thành ra sao, những dấu hiệu cho thấy nó đang đội giá đơn của bạn, cách hỏi thẳng bằng câu nói không làm thợ tự ái, và cách sắp xếp ngay từ đầu để cả hai bên cùng rõ.
Chiết khấu cho thợ hình thành thế nào
Với cửa hàng vật liệu, thợ là nguồn khách ổn định nhất. Một chủ nhà có khi cả chục năm mới sửa nhà một lần, còn một đội thợ mỗi tháng có thể dẫn tới vài công trình. Vì vậy nhiều cửa hàng giữ cho thợ quen một mức giá riêng, hoặc cuối tháng cộng dồn các đơn thợ mang tới rồi trả lại một phần. Trong nghề hay gọi là “tiền thợ”, “phần trăm cho thợ” hoặc chiết khấu thợ.
Có hai kiểu thường gặp. Kiểu thứ nhất, thợ mua với giá thợ rồi báo lại cho chủ nhà theo giá bán lẻ, phần chênh lệch thợ giữ. Kiểu thứ hai, chủ nhà tự trả tiền tại quầy theo giá niêm yết, cửa hàng ghi nhận đơn đó là do thợ nào dẫn và trả riêng cho thợ sau. Ở kiểu thứ hai, chủ nhà thường hoàn toàn không biết có khoản đó.
Cần nói cho công bằng: với nhiều thợ, đây là phần bù cho công đi lại, chở hàng, đổi trả hàng lỗi, đứng ra chịu trách nhiệm khi gạch sai lô màu. Một thợ chịu chạy ba chuyến để đổi đúng mã gạch cho bạn xứng đáng được trả cho công đó. Điều đáng bàn không phải là có chiết khấu hay không, mà là khoản đó có được nói ra hay không, và nó có làm bạn tốn hơn mức hợp lý hay không.
Năm dấu hiệu chiết khấu đang đội giá đơn của bạn
Thợ chỉ chịu mua ở một cửa hàng. Bạn đề nghị mua ở chỗ gần nhà, thợ gạt đi với lý do mơ hồ như “chỗ đó hàng không chuẩn” mà không chỉ ra được không chuẩn ở đâu. Có cửa hàng ruột là bình thường; không chấp nhận bất kỳ chỗ nào khác mới đáng ngờ.
Loại được đề xuất luôn là loại đắt nhất. Cùng một hạng mục, thợ luôn khuyên dòng cao cấp, kể cả cho nhà kho hay phòng cho thuê. Một thợ có tâm sẽ hỏi bạn dùng chỗ đó vào việc gì rồi mới khuyên loại vật liệu.
Số lượng dư quá nhiều. Ốp lát thường cần mua dư một phần để cắt góc và dự phòng, nhưng phần dư không nên lớn bất thường. Bạn có thể tự đo diện tích, nhân với mức hao hụt thợ nêu, rồi so với số thùng thợ đặt.
Không có hoá đơn hoặc hoá đơn ghi chung chung. Phiếu ghi “vật liệu ốp lát” một dòng tổng tiền, không có mã sản phẩm, không đơn giá. Bạn không đối chiếu được gì từ tờ phiếu đó.
Thợ ngại bạn đi cùng. Bạn nói muốn đi chọn cùng, thợ bảo không cần, để thợ lo cho nhanh. Đôi khi đó chỉ là thói quen làm việc; nhưng nếu thợ tỏ ra khó chịu thật sự, bạn nên chú ý hơn.
Khoán trọn gói hay khoán nhân công: mỗi cách xử lý chiết khấu ra sao
Cách bạn thuê thợ quyết định chiết khấu nằm ở đâu. Không có cách nào đúng tuyệt đối; điều quan trọng là chọn có chủ ý và nói rõ với thợ từ buổi đầu.
| Cách thuê | Chiết khấu vật liệu thuộc về ai | Bạn cần làm gì |
|---|---|---|
| Khoán trọn gói (thợ lo cả vật liệu) | Thường là của thợ, đã nằm trong giá trọn gói | Ghi rõ chủng loại, quy cách, hạng vật liệu trong báo giá; đối chiếu khi hàng về |
| Khoán nhân công (bạn tự mua vật liệu) | Không có, hoặc thợ vẫn nhận nếu dẫn bạn tới cửa hàng | Tự hỏi giá vài nơi; nếu thợ dẫn đi, hỏi thẳng có tiền thợ không |
| Thợ mua hộ, bạn trả theo phiếu | Dễ bị ẩn nhất | Yêu cầu phiếu có mã hàng, đơn giá, tên cửa hàng; gọi xác nhận lại nếu cần |
| Thoả thuận công khai | Hai bên tự thoả thuận: thợ giữ, chia đôi, hoặc trừ vào giá | Ghi thành một dòng trong tin nhắn chốt việc |
Nhiều chủ nhà thấy cách cuối cùng dễ chịu nhất. Bạn nói thẳng: “Anh cứ lấy hàng chỗ quen, có tiền thợ thì anh giữ, nhưng em cần phiếu ghi rõ mã hàng và đơn giá.” Thợ được ghi nhận công, bạn có giấy tờ để kiểm, không ai phải đoán ý ai.
Cách hỏi thẳng mà không làm thợ phật ý
Nhiều người ngại hỏi vì sợ thợ nghĩ mình nghi ngờ, nhất là khi thợ do người nhà giới thiệu. Câu hỏi nghe tự nhiên nhất là câu hỏi coi chiết khấu là chuyện bình thường của nghề, không phải tội. Một số cách nói bạn có thể dùng:
- “Chỗ anh hay lấy hàng có để giá thợ không anh? Em hỏi để biết mà tính chung cho tiện.”
- “Nếu cửa hàng có tiền thợ thì anh cứ nhận, em chỉ cần hoá đơn ghi đúng giá em trả.”
- “Em định hỏi thêm giá ở hai chỗ nữa cho yên tâm, anh thấy chỗ nào hàng ổn thì chỉ em với.”
- “Hạng mục này em dùng cho phòng cho thuê, anh khuyên loại vừa phải thôi, không cần dòng tốt nhất.”
- “Phần dư sau khi làm xong anh để lại cho em nhé, em giữ để sau này thay viên vỡ.”
Câu cuối nghe như dặn dò thường ngày nhưng có tác dụng thật: vật liệu dư còn nằm ở nhà bạn thì không thể bị tính khống. Phản ứng của thợ trước những câu này cũng cho bạn biết nhiều điều. Thợ đàng hoàng thường trả lời thoải mái; người né tránh, gắt gỏng hay đổi chủ đề thì bạn nên tự kiểm kỹ hơn.
Tự đối chiếu giá và hàng trong một buổi
Đối chiếu không cần chuyên môn xây dựng. Bạn chỉ cần làm có thứ tự, ghi lại vào điện thoại để so.
- Xin thợ danh sách vật liệu kèm chủng loại, quy cách, số lượng trước khi đặt hàng. Danh sách càng cụ thể càng dễ so.
- Mang danh sách đó hỏi giá ở hai hoặc ba cửa hàng khác, nói rõ là khách lẻ. Ghi đơn giá từng món, không chỉ tổng.
- So với phiếu thợ đưa. Chênh lệch nhỏ là bình thường vì giá mỗi nơi khác nhau và thợ còn công chở hàng; chênh lớn ở nhiều món thì hỏi lại.
- Khi hàng về, kiểm ngay tại nhà: đúng mã, đúng lô, đúng số lượng, còn nguyên bao bì. Chụp ảnh hàng lúc mới về.
- Giữ vỏ thùng, vỏ bao đến khi nghiệm thu. Đó là bằng chứng loại hàng thật sự được dùng.
- Với dây điện, ống nước, thiết bị điện: chỉ dùng hàng có nguồn gốc rõ, đạt tiêu chuẩn. Đây là chỗ tuyệt đối không nên tiết kiệm, cũng không nên để ai đổi loại mà không báo.
Ví dụ giả định: bạn đo nhà vệ sinh được khoảng tám mét vuông tường cần ốp, thợ báo mua đủ cho mười hai mét vuông. Bạn hỏi lại, thợ giải thích phải cắt nhiều vì có hộp kỹ thuật và ô cửa sổ. Lời giải thích hợp lý, bạn chấp nhận và dặn giữ phần dư. Đối chiếu không phải để bắt lỗi, mà để mọi con số đều có lý do.
Khi người giới thiệu thợ cũng có phần
Ít ai để ý rằng chuỗi giới thiệu thường có thêm một mắt xích: người quen đã giới thiệu thợ cho bạn. Có thợ cảm ơn người giới thiệu bằng một bữa cơm, một món quà, có thợ trả hẳn một khoản tiền theo mỗi công trình. Nếu người đó là họ hàng hay hàng xóm thân, phần lớn họ giới thiệu vì thấy thợ làm tốt thật; khoản cảm ơn đến sau, không phải lý do giới thiệu.
Vấn đề chỉ xuất hiện khi người giới thiệu cũng ăn phần trên vật liệu hoặc đẩy giá, rồi đứng ra bênh thợ mỗi khi bạn thắc mắc. Dấu hiệu dễ thấy là người giới thiệu quá sốt sắng: thúc bạn chốt nhanh, gạt đi khi bạn muốn hỏi thêm thợ khác, hoặc tự nhận đứng ra mua vật liệu hộ.
Bạn không cần tra hỏi người thân như tra hỏi đối tác. Một câu hỏi bình thường là đủ: “Thợ này cô quen lâu chưa, nhà cô làm hạng mục gì, giá cả lúc đó thế nào?” Câu trả lời cụ thể, có công trình thật để xem, là lời giới thiệu đáng tin. Câu trả lời chung chung kiểu “cứ tin cô” thì bạn vẫn giữ quyền tự đối chiếu như với bất kỳ thợ nào. Giữ phép lịch sự và giữ cả giấy tờ, hai việc đó không mâu thuẫn nhau.
Khi nào chuyện nghề trở thành gian dối
Ranh giới nằm ở sự trung thực về thứ bạn nhận được. Thợ nhận chiết khấu nhưng bạn được đúng loại hàng, đúng số lượng, giá ở mức thị trường: đó là chuyện của nghề, cùng lắm là thiếu minh bạch. Thợ ghi loại tốt nhưng đưa loại kém hơn, ghi khống số lượng không hề giao, hoặc lấy tiền vật liệu rồi bỏ công trình: đó đã là gian dối.
Ở trường hợp gian dối, việc đầu tiên là giữ bằng chứng: tin nhắn báo giá, phiếu mua hàng, ảnh hàng về, vỏ bao, ảnh công trình. Sau đó nói chuyện thẳng với thợ, nói với cả người đã giới thiệu thợ cho bạn, vì họ thường là người giúp hai bên ngồi lại được. Nhiều vụ khép lại bằng việc thợ bù hàng hoặc trừ tiền công.
Nếu số tiền lớn và có dấu hiệu cố ý chiếm đoạt, chẳng hạn nhận tiền vật liệu rồi cắt liên lạc, bạn nên trình báo công an nơi xảy ra sự việc kèm toàn bộ chứng cứ. Còn khi tranh chấp xoay quanh chất lượng, hợp đồng miệng, bồi thường, thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết mình có những lựa chọn nào trước khi đi tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Thợ nhận tiền chiết khấu từ cửa hàng có vi phạm pháp luật không?
Bản thân việc cửa hàng trả tiền cho người giới thiệu khách là quan hệ thương mại thông thường. Điều đáng lo là thợ gian dối với bạn về loại hàng, số lượng hay giá đã trả. Nếu có tranh chấp, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về trường hợp cụ thể của mình.
Có nên đòi thợ chia lại tiền chiết khấu không?
Không nhất thiết. Nhiều chủ nhà để thợ giữ khoản này như phần bù công đi lại, chở hàng. Điều nên đòi là sự rõ ràng: hoá đơn ghi đúng giá bạn trả, đúng mã hàng. Muốn được giá tốt hơn thì thoả thuận trừ vào giá ngay từ đầu.
Tự đi mua vật liệu có rẻ hơn để thợ mua không?
Chưa chắc. Thợ quen thường được giá tốt hơn khách lẻ, nên dù thợ giữ một phần, tổng giá có khi vẫn tương đương. Tự mua giúp bạn kiểm soát loại hàng nhưng tốn công đi lại, dễ mua sai quy cách. Hãy chọn cách hợp thời gian và hiểu biết của bạn.
Thợ do người nhà giới thiệu thì có cần kiểm như thợ lạ không?
Nên kiểm như nhau, nói nhẹ nhàng hơn là được. Lời giới thiệu cho biết thợ làm việc tử tế với người nhà bạn, không cho biết thợ có nhận chiết khấu hay không. Kiểm hàng và giữ phiếu là thói quen bình thường, không phải sự nghi ngờ.
Phát hiện thợ đổi sang hàng kém hơn thì làm gì trước?
Chụp ảnh hàng và vỏ bao, dừng thi công hạng mục đó, rồi nói chuyện với thợ kèm bằng chứng. Báo người giới thiệu để họ cùng giải quyết. Nếu thợ chối bỏ và thiệt hại lớn, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn; có dấu hiệu chiếm đoạt thì trình báo công an.
Có cách nào hạn chế chuyện này ngay từ lúc thuê thợ không?
Có. Chốt cách thuê là khoán trọn gói hay khoán nhân công, ghi danh sách vật liệu kèm quy cách vào tin nhắn chốt việc, dặn thợ đưa phiếu có mã hàng và đơn giá, và giữ lại phần vật liệu dư. Nói từ đầu thì không ai thấy bị nghi ngờ giữa chừng.