NguoiQuen.comNgười Quen
Tìm bác sĩ, luật sư, gia sư qua người quen

Tìm chuyên gia tâm lý qua người quen: khi người giới thiệu cũng biết chuyện nhà mình

Nhờ người quen giới thiệu nhà tâm lý, chuyên viên tham vấn: hỏi gì, phân biệt các vai trò, kiểm tư cách, giữ riêng tư khi người giới thiệu ở gần đời mình.

A Vietnamese young woman seen from behind sitting on a sofa in a calm counseling room in Bac Ninh, a potted plant and closed curtains, soft diffused daylight

Nhờ người quen giới thiệu chuyên gia tâm lý là cách nhiều người bắt đầu, vì nói ra nhu cầu này với người lạ còn khó hơn; nhưng chính vì người giới thiệu ở gần đời mình, bạn cần để ý thêm chuyện riêng tư và quan hệ chồng chéo. Lời giới thiệu cho biết người kia đã giúp một người bạn thế nào; nó không cho biết người đó có đúng chuyên môn với điều bạn đang trải qua.

Bài này giúp bạn hỏi người giới thiệu cho đủ, phân biệt bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý lâm sàng và chuyên viên tham vấn, kiểm tư cách theo nguyên lý, và giữ cho chuyện của mình không quay về vòng quen biết. Bài không thay thế đánh giá của người có chuyên môn. Nếu bạn hoặc người thân có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu ngay, đừng chờ được giới thiệu.

Vì sao lời giới thiệu ở mảng này vừa có ích vừa nhạy cảm

Với nhiều người Việt, đi gặp chuyên gia tâm lý vẫn là chuyện khó nói. Được một người bạn kể "mình từng gặp chị ấy, thấy nhẹ đi nhiều" là lời động viên lớn, làm bước đầu bớt nặng nề. Người giới thiệu thường cũng là người hiểu bạn đang khó khăn, nên lời giới thiệu đến kèm sự quan tâm. Với không ít người, chính câu hỏi "bạn có muốn mình giới thiệu ai đó không" đã là lần đầu tiên có người gọi tên được điều họ đang chịu đựng.

Nhưng sự gần gũi ấy có mặt trái. Người giới thiệu có thể là bạn thân, đồng nghiệp, họ hàng, thậm chí là người có liên quan tới chính điều bạn đang mắc kẹt, như một mối quan hệ trong gia đình. Nếu chuyên gia cũng đang giúp người giới thiệu, hoặc có quan hệ xã hội với họ, câu chuyện của bạn sẽ nằm trong một vòng tròn rất nhỏ. Trong nghề tham vấn, tình huống một chuyên gia có hai vai trò với cùng một người hoặc cùng một vòng quan hệ được gọi là quan hệ kép, và người làm nghề có đạo đức thường tránh hoặc nói rõ từ đầu.

Một điều nữa: điều giúp người bạn chưa chắc là điều bạn cần. Lo âu, trầm cảm, sang chấn, khó khăn hôn nhân, khủng hoảng ở tuổi vị thành niên cần những cách tiếp cận khác nhau. Người giới thiệu thấy mình được giúp, nhưng họ không biết chuyên gia ấy có làm việc với loại khó khăn của bạn hay không.

Phân biệt các vai trò trước khi nhận lời giới thiệu

Người quen thường gọi chung là "bác sĩ tâm lý". Thực tế có nhiều vai trò khác nhau, với tư cách và phạm vi khác nhau. Bảng dưới mô tả ở mức nguyên lý; chi tiết bạn tra quy định hiện hành:

Vai tròThường làm gìTư cách kiểm ở đâu
Bác sĩ chuyên khoa tâm thầnKhám, chẩn đoán, kê đơn thuốc khi cần, theo dõi điều trịGiấy phép hành nghề khám chữa bệnh do cơ quan y tế cấp; làm tại cơ sở có giấy phép
Nhà tâm lý lâm sàngĐánh giá tâm lý, trị liệu tâm lý, thường phối hợp với bác sĩTheo luật khám chữa bệnh hiện hành, tâm lý lâm sàng làm trong hệ thống khám chữa bệnh thuộc nhóm phải có giấy phép hành nghề; kiểm ở cơ quan y tế
Chuyên viên tham vấn, tư vấn tâm lýLắng nghe, hỗ trợ tìm cách ứng phó với khó khăn trong cuộc sống, không kê đơnQuy định quản lý còn chưa đồng bộ; xem bằng cấp, nơi đào tạo, có được giám sát chuyên môn không, làm việc ở tổ chức nào
Nhân viên công tác xã hộiHỗ trợ, kết nối dịch vụ, can thiệp ở cộng đồng, trường học, bệnh việnLàm trong tổ chức nào; chức danh công tác xã hội có quy định riêng

Hiểu bảng này giúp bạn hỏi lại người giới thiệu đúng câu: người đó là ai trong các vai trò trên. Nếu bạn cần đánh giá về thuốc hay có triệu chứng nặng, bác sĩ chuyên khoa là nơi nên bắt đầu.

Hỏi lại người giới thiệu những gì

Bạn không cần kể chuyện của mình cho người giới thiệu để hỏi những câu này. Chỉ cần hỏi về người được giới thiệu:

  • Người đó là bác sĩ, nhà tâm lý lâm sàng hay chuyên viên tham vấn, làm ở đâu?
  • Bạn gặp họ vì loại khó khăn gì, nói chung chung thôi, để biết có gần với điều mình cần không.
  • Họ làm việc trực tiếp hay trực tuyến, một buổi bao lâu, đặt lịch thế nào?
  • Buổi đầu họ có giải thích cách làm việc, quy tắc bảo mật, giới hạn của bảo mật không?
  • Bạn có quan hệ gì khác với họ ngoài việc là thân chủ không, ví dụ bạn bè, đồng nghiệp?
  • Bạn có thấy thoải mái khi nói những điều khó nói không?

Nếu người giới thiệu còn đang gặp chuyên gia đó, bạn cân nhắc kỹ hơn. Có chuyên gia sẽ tự từ chối nhận bạn vì lý do quan hệ kép, và đó là dấu hiệu họ làm nghề nghiêm túc.

Giữ riêng tư khi người giới thiệu ở gần đời mình

Đặt lịch trực tiếp, không qua người giới thiệu. Bạn xin thông tin liên hệ rồi tự đặt. Như vậy người giới thiệu không cần biết bạn đã đến hay chưa, đến bao nhiêu lần.

Nói rõ ở buổi đầu. Ví dụ giả định: "Em được bạn giới thiệu, nhưng em mong anh chị không nhắc gì về việc em đến đây với bạn ấy." Chuyên gia có đạo đức sẽ ghi nhận và nói rõ quy tắc bảo mật của họ.

Hỏi về giới hạn bảo mật. Bảo mật trong tham vấn có giới hạn, thường là khi có nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho bản thân hoặc người khác, hoặc khi pháp luật yêu cầu. Biết trước giúp bạn yên tâm hơn.

Không kể lại chi tiết cho người giới thiệu. Họ hỏi han là vì quan tâm. Một câu "mình đang đi, thấy ổn, cảm ơn bạn" là đủ.

Nếu chuyện của bạn liên quan tới người giới thiệu. Ví dụ khó khăn trong quan hệ với chính người giới thiệu, hoặc với người thân của họ. Lúc này nên chọn chuyên gia khác, không có liên hệ với vòng quen biết đó.

Buổi đầu với chuyên gia được giới thiệu

Buổi đầu là lúc hai bên làm quen và xem có làm việc được với nhau không. Một trình tự gợi ý:

  1. Trước buổi gặp, ghi vài dòng về điều khiến bạn muốn tìm hỗ trợ, kéo dài bao lâu, ảnh hưởng tới ăn ngủ, công việc ra sao.
  2. Hỏi chuyên gia về vai trò, đào tạo, cách làm việc, cách tính phí, chính sách huỷ hẹn.
  3. Hỏi về bảo mật và giới hạn của bảo mật, về việc ghi chép trong buổi gặp được lưu thế nào.
  4. Nói về lời giới thiệu và mong muốn giữ kín nếu bạn cần.
  5. Sau buổi gặp, tự hỏi bạn có thấy được lắng nghe, có thấy an toàn để nói tiếp không.
  6. Nếu chưa hợp, bạn có quyền tìm người khác. Thay chuyên gia là chuyện bình thường trong tham vấn.

Bạn có thể cần vài buổi mới biết có hợp hay không. Nhưng nếu ngay buổi đầu chuyên gia hứa "chữa khỏi" trong thời gian ngắn, phán xét bạn, hoặc kể chuyện của thân chủ khác, đó là dấu hiệu nên dừng.

Tìm chuyên gia cho con tuổi vị thành niên qua người quen

Khi con ở tuổi mới lớn có dấu hiệu buồn bã kéo dài, thu mình, bỏ ăn mất ngủ hay căng thẳng với việc học, nhiều phụ huynh hỏi người quen có biết ai giúp được không. Lời giới thiệu lúc này nên được kiểm kỹ hơn, vì người làm việc với trẻ vị thành niên cần hiểu tâm lý lứa tuổi và cách làm việc với cả gia đình.

Bạn hỏi người giới thiệu xem chuyên gia đó có làm với trẻ ở độ tuổi của con không, làm việc với trẻ một mình hay có phụ huynh, và giữ riêng tư cho trẻ thế nào. Một chuyên gia tốt thường thống nhất với cả cha mẹ và trẻ ngay từ đầu: điều gì trẻ nói sẽ được giữ kín, điều gì chuyên gia phải báo cha mẹ, như khi có nguy cơ an toàn.

Điều quan trọng nhất là hỏi ý con. Một đứa trẻ bị đưa tới gặp người lạ mà không được hỏi sẽ khó mở lòng. Bạn kể với con rằng có một người chuyên lắng nghe các bạn tuổi con, hỏi con có muốn thử gặp không. Tránh nói với người quen chi tiết chuyện của con; con cũng có quyền riêng tư như người lớn. Và không đem chuyện con đi so với con nhà người giới thiệu, dù con họ từng được giúp nhiều.

Khi bạn là người giới thiệu

Nếu bạn từng gặp một chuyên gia và muốn giới thiệu cho bạn bè, hãy nói đúng điều bạn biết: người đó làm vai trò gì, làm ở đâu, cách làm việc ra sao, và bạn thấy thế nào. Đừng đoán thay chuyên môn của họ cho vấn đề của người khác. Đưa thông tin liên hệ để bạn mình tự liên hệ, đừng tự đặt lịch hộ hay kể trước chuyện của bạn mình cho chuyên gia.

Sau đó, bạn chừa cho bạn mình một khoảng riêng. Không hỏi "đi chưa", "nói chuyện gì", "chị ấy bảo sao". Sự quan tâm đúng mực trong chuyện này là để người kia biết bạn luôn sẵn lòng nghe, nhưng không đòi được biết. Và nếu bạn mình nói có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng chỉ giới thiệu rồi thôi; hãy ở bên họ và cùng tìm đến cơ sở y tế.

Bạn cũng nên nói rõ nếu mình có quan hệ gì khác với chuyên gia, như là bạn học, họ hàng hay đồng nghiệp cũ. Người được giới thiệu cần biết điều đó để tự cân xem có thoải mái khi kể chuyện riêng với một người quen của bạn mình hay không. Minh bạch từ đầu tránh được cảm giác bị phản bội về sau.

Câu hỏi thường gặp

Có nên gặp cùng chuyên gia tâm lý mà bạn thân đang gặp không?

Nên cân nhắc. Nếu chuyện của hai người liên quan nhau, hoặc chuyên gia thấy có nguy cơ quan hệ kép, họ có thể từ chối nhận. Hỏi thẳng chuyên gia ở buổi đầu, hoặc xin họ giới thiệu một đồng nghiệp để bạn yên tâm hơn.

Làm sao biết người được giới thiệu là bác sĩ hay chuyên viên tham vấn?

Hỏi thẳng vai trò, nơi đào tạo, nơi làm việc. Với bác sĩ hoặc nhà tâm lý lâm sàng làm trong hệ khám chữa bệnh, đối chiếu giấy phép hành nghề ở nguồn của cơ quan y tế. Với chuyên viên tham vấn, xem bằng cấp, tổ chức nơi họ làm việc và việc họ có được giám sát chuyên môn không.

Chuyên gia tâm lý có được kể chuyện của mình cho người giới thiệu không?

Theo đạo đức nghề nghiệp, thông tin trong tham vấn được giữ bí mật, trừ những giới hạn như nguy cơ gây hại nghiêm trọng hoặc khi pháp luật yêu cầu. Kể chuyện thân chủ cho người giới thiệu là sai. Bạn nên nói rõ mong muốn của mình ngay buổi đầu.

Đi tham vấn tâm lý có cần nói với gia đình không?

Đó là lựa chọn của bạn khi bạn là người trưởng thành. Có người thấy gia đình hiểu và hỗ trợ thì tốt hơn, có người cần thời gian. Với trẻ vị thành niên, cha mẹ thường cần tham gia; chuyên gia sẽ giải thích cách giữ riêng tư cho trẻ trong khuôn khổ đó.

Lời giới thiệu nói chuyên gia "chữa được trầm cảm trong vài buổi", có nên tin không?

Nên dè dặt. Trầm cảm và nhiều khó khăn tâm lý khác cần đánh giá và theo dõi, thời gian khác nhau tuỳ người. Một chuyên gia nghiêm túc không hứa kết quả nhanh. Nếu có triệu chứng nặng, nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Không hợp với chuyên gia người quen giới thiệu, có ngại đổi không?

Không cần ngại. Sự phù hợp giữa thân chủ và chuyên gia rất quan trọng với hiệu quả tham vấn. Bạn cảm ơn chuyên gia, có thể xin họ gợi ý người khác. Với người giới thiệu, bạn không cần giải thích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138