Khi bạn đăng một bài giới thiệu dịch vụ lên trang cá nhân và có nhận thưởng nếu ai đó dùng dịch vụ qua bạn, bài đăng đó cần cho người xem biết ngay đây là nội dung có lợi ích, tức là một dạng quảng cáo. Cách ghi đơn giản nhất là một dòng ở đầu bài nói rõ bạn là cộng tác viên của nơi đó và có nhận hoa hồng, đặt ở chỗ ai cũng thấy trước khi đọc tiếp.
Nhiều người làm nhỏ lẻ nghĩ việc ghi rõ chỉ dành cho người có hàng trăm nghìn người theo dõi. Thực ra nguyên lý của pháp luật về quảng cáo là bảo vệ người xem khỏi bị nhầm giữa ý kiến cá nhân và nội dung được trả tiền, bất kể bạn có bao nhiêu bạn bè. Bài này hướng dẫn cách ghi sao cho tự nhiên, không làm bài đăng thành tờ rơi, và những lỗi hay gặp khiến lời giới thiệu mất uy tín. Quy định cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ, vì vậy trước khi đăng thường xuyên, bạn nên tra văn bản hiện hành.
Vì sao bài đăng của người thường cũng phải ghi rõ
Một bài khen từ người quen có sức nặng hơn hẳn quảng cáo của chủ dịch vụ, chính vì người xem tin rằng bạn nói không vì tiền. Khi thật ra có tiền ở phía sau, việc giấu đi biến niềm tin đó thành thứ bị khai thác. Đó là lý do pháp luật về quảng cáo ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam, theo nguyên lý chung là nội dung quảng cáo phải phân biệt được với nội dung không phải quảng cáo, để người xem không bị nhầm.
Những năm gần đây, quy định về người chia sẻ, chuyển tải nội dung quảng cáo trên mạng được sửa đổi, bổ sung và chú ý nhiều hơn. Mức độ áp dụng cho từng trường hợp, cách ghi bắt buộc, chế tài khi vi phạm là những điều cần tra theo văn bản đang có hiệu lực, không nên dựa vào lời truyền miệng. Nếu bạn làm đều đặn, có hợp đồng với chủ dịch vụ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết mình thuộc diện nào.
Ngoài chuyện luật, còn chuyện quan hệ. Người quen phát hiện bạn khen một tiệm vì có hoa hồng mà không nói ra thường cảm thấy bị lợi dụng, dù dịch vụ không tệ. Họ không giận vì bạn nhận tiền, họ giận vì bạn giấu. Một dòng ghi rõ từ đầu xoá hẳn cảm giác đó.
Ghi ở đâu thì người xem thấy được
Đầu bài, trước nội dung chính. Phần lớn mạng xã hội chỉ hiện vài dòng đầu rồi rút gọn. Dòng ghi rõ đặt ở cuối bài, sau nút "xem thêm", gần như không ai đọc tới. Đặt ngay câu đầu tiên là cách chắc nhất.
Trên ảnh hoặc video nếu bài chủ yếu là hình. Với bài chỉ có ảnh và vài chữ, hay video ngắn, người xem có thể không đọc phần chữ. Nhắc bằng lời ở đầu video, hoặc thêm một dòng chữ rõ trên hình, giúp người chỉ xem hình cũng biết.
Trong tin nhắn riêng, nói bằng câu đầy đủ. Khi giới thiệu qua tin nhắn, một câu như "chỗ này em làm cộng tác viên, có nhận thưởng nếu anh dùng" là đủ. Không cần ký hiệu, không cần chữ viết tắt.
Không giấu trong thẻ hay bình luận. Một thẻ viết tắt khó hiểu nằm lẫn giữa mười thẻ khác, hay một bình luận do chính bạn đăng sau đó, không phải là ghi rõ. Người xem bình thường phải hiểu ngay mà không cần đoán.
Mỗi bài đều ghi, không chỉ bài đầu. Người xem không đọc mọi bài của bạn theo thứ tự. Ghi một lần ở phần giới thiệu trang cá nhân rồi bỏ qua ở từng bài là không đủ, vì bài có thể được chia sẻ đi riêng lẻ.
Câu mẫu ghi rõ cho từng nơi đăng
Ghi rõ không có nghĩa là phải dùng giọng khô cứng. Dưới đây là vài cách nói tự nhiên, bạn có thể đổi theo giọng của mình miễn là người xem hiểu ngay có lợi ích ở phía sau.
| Nơi đăng | Câu mẫu ở đầu bài | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Trang cá nhân | Bài quảng cáo: mình là cộng tác viên của tiệm này, có nhận hoa hồng nếu bạn đặt qua mình. | Ghi ở cuối bài, sau phần "xem thêm" |
| Nhóm cư dân, nhóm khu vực | Thông tin có quảng cáo, đã hỏi ý quản trị nhóm: mình nhận thưởng giới thiệu từ nơi này. | Đăng vào nhóm cấm quảng cáo, giả làm người hỏi |
| Tin nhắn riêng | Em giới thiệu chỗ này, nói trước là em có nhận thưởng nếu chị dùng nhé. | Nói sau khi người quen đã đặt lịch |
| Video ngắn | Lời nói đầu video: đây là video có quảng cáo, mình làm cộng tác viên cho nơi này. | Chỉ ghi chữ nhỏ trong phần mô tả |
| Chia sẻ lại bài của chủ dịch vụ | Chia sẻ có hoa hồng: mình là cộng tác viên của nơi này. | Chia sẻ trơn, người xem tưởng chỉ là ủng hộ |
Những câu mẫu trên chỉ mang tính minh hoạ cho nguyên lý "người xem hiểu ngay". Nếu văn bản hiện hành yêu cầu một cách ghi cụ thể, ví dụ một cụm từ nhất định hoặc vị trí nhất định, bạn nên làm theo văn bản đó thay vì câu mẫu.
Lợi ích nào cũng tính, không chỉ tiền hoa hồng
Hoa hồng theo khách. Đây là dạng dễ nhận ra nhất: có người dùng dịch vụ qua bạn thì bạn có tiền. Ghi rõ là việc hiển nhiên, nhưng nhiều người vẫn quên vì nghĩ mình chỉ "giới thiệu giúp".
Tiền trả theo bài đăng. Một số chủ dịch vụ trả một khoản để bạn đăng bài, không phụ thuộc có khách hay không. Bài như vậy là quảng cáo được trả tiền đúng nghĩa, cần ghi rõ ngang với bài có hoa hồng.
Dịch vụ miễn phí hoặc giảm giá cho chính bạn. Được làm tóc miễn phí, được tặng buổi học thử kéo dài, được giảm giá sâu để đổi lấy một bài khen. Không có tiền chuyển khoản không có nghĩa là không có lợi ích. Một câu như "mình được tặng buổi này" là đủ rõ.
Quan hệ gia đình hoặc làm ăn. Dịch vụ là của anh chị em, của vợ chồng, hay bạn đang góp vốn vào đó. Đây không phải quảng cáo theo nghĩa được trả tiền, nhưng người xem vẫn nên biết để cân nhắc độ khách quan. Một câu "tiệm của em gái mình" giải quyết xong chuyện này.
Thưởng theo mốc, quà cuối năm. Lợi ích đến muộn, không gắn với một bài cụ thể, nhưng vẫn là lý do khiến bạn có động lực khen. Nếu bạn biết mình đang chạy mốc thưởng, nói rõ quan hệ cộng tác viên ở mọi bài là cách gọn nhất.
Nhóm cư dân và nhóm khu vực: luật nhóm đi trước
Nhóm cư dân chung cư, nhóm khu phố, nhóm phụ huynh là nơi lời giới thiệu có sức nặng nhất, cũng là nơi dễ gây phản cảm nhất. Nhiều nhóm cấm hẳn quảng cáo, nhiều nhóm chỉ cho đăng vào một ngày nhất định hay trong một bài tổng hợp. Trước khi đăng, đọc nội quy nhóm và nếu cần thì nhắn hỏi quản trị viên. Đăng trái nội quy, dù có ghi rõ là quảng cáo, vẫn là làm phiền người khác.
Một kiểu lách hay gặp là giả làm người hỏi: tài khoản này đăng "ai biết chỗ sửa máy giặt không", tài khoản kia vào trả lời giới thiệu, cả hai đều là cùng một người hoặc cùng một nhóm cộng tác viên. Cách này có thể bị coi là quảng cáo gian dối, và khi bị phát hiện thì cả dịch vụ lẫn người giới thiệu mất uy tín trong cả khu.
Cách làm bền hơn là trả lời khi có người hỏi thật, nói rõ mình có nhận thưởng, và chỉ trả lời khi dịch vụ đúng với nhu cầu người hỏi. Nếu người hỏi cần sửa máy giặt cửa trên mà nơi bạn làm cộng tác viên chỉ quen máy cửa trước, nên nhường người khác trả lời.
Những điều không được tự thêm vào bài đăng
Ghi rõ là quảng cáo mới chỉ là một nửa. Nửa còn lại là nội dung phải đúng sự thật và không vượt quá điều chủ dịch vụ được phép nói. Một số điều cộng tác viên không nên tự thêm:
- Công dụng chữa bệnh, cải thiện sức khoẻ cho dịch vụ không phải khám chữa bệnh, ví dụ nói một liệu trình thư giãn "chữa mất ngủ".
- Cam kết kết quả thay cho chủ dịch vụ: bảo đảm đỗ, bảo đảm khỏi, bảo đảm có lãi.
- So sánh hạ thấp nơi khác, nêu tên đối thủ hay nói xấu dịch vụ khác để nâng dịch vụ mình giới thiệu.
- Ảnh trước và sau không phải của khách thật, hoặc ảnh lấy từ nơi khác.
- Lời khen của người khác chưa xin phép, chụp lại tin nhắn có tên, ảnh đại diện của người quen.
- Giá ưu đãi hay quà tặng mà chủ dịch vụ chưa xác nhận bằng chữ.
Với một số lĩnh vực như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, khám chữa bệnh, nội dung quảng cáo có thể phải được cơ quan có thẩm quyền xác nhận trước khi đăng. Phần thủ tục đó thuộc về chủ dịch vụ, nhưng cộng tác viên cần biết để không tự viết thêm câu chữ ngoài nội dung đã được phép.
Kiểm nhanh trước khi bấm đăng
Một bài đăng có hoa hồng nên qua vài câu hỏi trước khi lên mạng. Danh sách này mất chừng một phút:
- Dòng ghi rõ có nằm ở câu đầu tiên, hoặc trên hình, hoặc trong lời nói đầu video không.
- Người lạ đọc lướt có hiểu ngay bạn có nhận thưởng không, hay phải đoán.
- Mọi câu khen có đến từ trải nghiệm thật của bạn hoặc người bạn đã hỏi ý không.
- Có câu nào là cam kết thay chủ dịch vụ không, nếu có thì sửa thành "nơi này cam kết…" kèm điều kiện.
- Ảnh có phải ảnh thật, của bạn hoặc chủ dịch vụ cho phép dùng không.
- Nơi đăng có cho phép quảng cáo không, đã hỏi quản trị nhóm chưa.
- Bài này đã là bài thứ mấy trong tuần, bạn bè có bắt đầu thấy phiền chưa.
Nếu một câu trả lời là "không chắc", sửa hoặc hoãn đăng. Một bài đăng muộn một ngày không mất gì, một bài đăng sai có thể khiến bạn phải xin lỗi cả nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ có vài trăm bạn bè thì có cần ghi rõ là quảng cáo không?
Nguyên lý ghi rõ là để người xem không nhầm nội dung có lợi ích với ý kiến cá nhân, không phụ thuộc số người theo dõi. Quy định cụ thể áp dụng cho từng trường hợp cần tra văn bản hiện hành, nhưng ghi rõ luôn là cách an toàn và giữ được lòng tin.
Nhận quà tặng thay vì tiền thì có cần ghi không?
Nên ghi. Quà tặng, dịch vụ miễn phí, phiếu giảm giá đều là lợi ích có thể làm lời khen của bạn thiên lệch. Người xem có quyền biết điều đó. Một câu như "mình được tặng buổi trải nghiệm này" là đủ rõ.
Ghi chữ viết tắt bằng tiếng Anh có được coi là ghi rõ không?
Nhiều người xem, nhất là người lớn tuổi, không hiểu các chữ viết tắt tiếng Anh. Nguyên lý là người xem bình thường phải hiểu ngay, nên dùng tiếng Việt rõ ràng như "bài quảng cáo" hoặc "có nhận hoa hồng" sẽ an toàn hơn.
Chủ dịch vụ bảo không cần ghi để bài đăng tự nhiên hơn thì sao?
Người đăng là bạn, nên bạn chịu trách nhiệm trước người xem và có thể cả trước pháp luật. Bạn có quyền từ chối đăng theo cách giấu lợi ích. Nếu chủ dịch vụ ép, đó cũng là tín hiệu để xem lại có nên tiếp tục làm cộng tác viên cho nơi đó không.
Đã đăng bài mà quên ghi rõ thì sửa thế nào?
Sửa bài, thêm dòng ghi rõ lên đầu, và nếu bài đã có nhiều người hỏi, có thể trả lời thêm một câu nói rõ mình có nhận thưởng. Làm sớm thì không ai để ý, để lâu rồi bị người khác phát hiện thì khó giải thích hơn nhiều.
Đăng lại bài của chủ dịch vụ có phải chịu trách nhiệm về nội dung không?
Khi bạn chia sẻ để nhận hoa hồng, bạn đang góp phần đưa nội dung đó đến người xem. Nếu bài gốc có câu nói quá hay sai sự thật, chia sẻ lại cũng là lan truyền nó. Hãy đọc kỹ trước khi chia sẻ, và với tình huống cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.