Đăng giúp bạn tìm việc trên trang cá nhân hiệu quả nhất khi bài viết ngắn, nêu đúng loại việc bạn mình muốn tìm, những gì họ đã làm, khu vực có thể đi làm, và để người quan tâm nhắn riêng cho bạn trước. Đừng kể hoàn cảnh khó khăn để gợi thương, đừng đăng số điện thoại và ảnh hồ sơ của bạn mình công khai, và luôn hỏi ý họ trước khi bấm đăng.
Khi một người bạn mất việc, đăng bài nhờ bạn bè trên mạng giúp là phản xạ rất tự nhiên, và nhiều người đã tìm được việc nhờ một bài như thế. Nhưng một bài viết vội có thể làm lộ thông tin cá nhân, khiến bạn mình ngại, hoặc thu hút tin nhắn của những kẻ lừa đảo việc làm. Bài này hướng dẫn từ lúc hỏi ý, viết bài, tới lúc chuyển các lời mời cho bạn mình.
Hỏi ý trước: không phải ai cũng muốn cả mạng biết mình đang tìm việc
Mất việc là chuyện nhạy cảm. Có người không muốn đồng nghiệp cũ, họ hàng hay khách hàng cũ biết mình đang thất nghiệp. Có người đang còn làm ở chỗ cũ và chỉ âm thầm tìm chỗ mới, một bài đăng công khai có thể khiến họ gặp rắc rối với công ty hiện tại. Vì vậy, dù bạn có thiện ý tới đâu, bài đăng chỉ nên lên khi chính bạn mình đồng ý.
Hỏi một câu đơn giản: "Em đăng lên trang em nhờ mọi người để ý giúp anh nhé, anh muốn em ghi gì và không ghi gì?" Rồi gửi họ đọc bản nháp trước khi đăng. Có những chi tiết bạn thấy bình thường như tên công ty cũ, lý do nghỉ, độ tuổi, nhưng bạn mình lại không muốn công khai.
Cũng hỏi họ muốn đăng ở mức nào: chỉ bạn bè xem, hay công khai để người khác chia sẻ tiếp. Bài công khai lan rộng hơn nhưng khó kiểm soát ai đọc được. Với người đang còn làm việc, nên giữ ở mức bạn bè hoặc chỉ nhắn riêng những người bạn biết có thể giúp.
Nên ghi gì, không nên ghi gì trong bài đăng
Một bài đăng tìm việc giúp bạn nên giống một lời giới thiệu ngắn, không phải một bản hồ sơ đầy đủ, càng không phải một lời than. Bảng dưới gợi ý cách chọn thông tin.
| Nên ghi | Không nên ghi công khai | Vì sao |
|---|---|---|
| Loại việc muốn tìm: kế toán kho, lái xe giao hàng, phục vụ nhà hàng | Ngày sinh, số căn cước, địa chỉ nhà | Thông tin định danh dễ bị lợi dụng |
| Số năm kinh nghiệm và loại việc đã làm | Tên công ty cũ và lý do nghỉ | Có thể ảnh hưởng tới quan hệ với chỗ cũ, gây suy diễn |
| Khu vực có thể đi làm: trong Hà Nội, quanh Thủ Dầu Một | Hoàn cảnh gia đình, nợ nần, bệnh tật | Chuyện riêng, dễ bị lợi dụng để lừa |
| Hình thức làm: toàn thời gian, theo ca | Số điện thoại cá nhân của bạn mình | Dễ nhận cuộc gọi rác, lừa đảo |
| Cách liên hệ: nhắn riêng cho người đăng | Ảnh hồ sơ có đủ thông tin cá nhân | Hồ sơ nên gửi riêng sau khi kiểm người hỏi |
Nguyên tắc chung là bài đăng chỉ cần đủ để người có việc phù hợp nhận ra và nhắn hỏi. Phần thông tin chi tiết hơn sẽ được gửi riêng, cho đúng người, sau khi bạn và bạn mình thấy lời mời đáng tin.
Một bài đăng mẫu và vì sao nó hiệu quả
Dưới đây là một bài mẫu (ví dụ giả định), bạn có thể sửa lại theo giọng của mình. Bên dưới là giải thích từng phần.
- "Mọi người ơi, một người bạn của mình đang tìm việc kế toán kho hoặc kế toán bán hàng ở khu vực Cần Thơ, làm giờ hành chính."
- "Bạn ấy có hơn năm năm làm kế toán kho ở doanh nghiệp phân phối hàng tiêu dùng, quen đối chiếu xuất nhập tồn, làm báo cáo cuối tháng, dùng thành thạo phần mềm kế toán và bảng tính."
- "Mình làm việc chung với bạn ấy hai năm, bạn ấy cẩn thận và giữ hạn tốt."
- "Ai biết chỗ đang cần người, nhắn riêng cho mình nhé, mình sẽ chuyển thông tin và hồ sơ của bạn ấy. Cảm ơn mọi người đã đọc."
Câu đầu nêu loại việc và khu vực, giúp người lướt qua biết ngay có liên quan tới mình không. Câu thứ hai kể kinh nghiệm cụ thể, thay vì những chữ chung chung như "chăm chỉ, nhiệt tình". Câu thứ ba là phần bạn xác nhận ở mức bạn đã biết, nói rõ bạn biết qua đâu. Câu cuối hướng người quan tâm nhắn riêng cho bạn, để bạn lọc trước.
Bài không có tên, ảnh, số điện thoại của người tìm việc. Nếu bạn mình đồng ý, có thể ghi tên, nhưng các thông tin liên lạc vẫn nên để gửi riêng.
Đôi khi nhắn riêng năm người tốt hơn đăng cho năm trăm người
Bài đăng công khai cho cảm giác đã làm được nhiều, nhưng với nhiều loại việc, cách hiệu quả hơn là nhắn riêng cho vài người bạn biết đang ở đúng ngành, đúng khu vực. Một người quen đang làm trưởng kho ở công ty phân phối sẽ biết chỗ nào cần kế toán kho nhanh hơn bất kỳ bài đăng nào, và họ cũng dễ nhận lời giúp hơn khi được nhờ đích danh.
Khi nhắn riêng, bạn kể được chi tiết hơn so với bài công khai, vì bạn biết người nhận là ai. Ví dụ: "Anh ơi, bạn em làm kế toán kho năm năm ở công ty phân phối, đang tìm chỗ mới ở Cần Thơ. Bên anh hay các chỗ anh quen có cần người không? Nếu có em gửi hồ sơ bạn ấy cho anh xem." Một tin như vậy cụ thể, dễ trả lời, và không làm người nhận thấy bị ép.
Cách nhắn riêng còn có lợi cho người tìm việc đang giữ kín chuyện chuyển việc: thông tin chỉ đi tới vài người đáng tin, không lan ra nơi đồng nghiệp hiện tại có thể đọc thấy. Nếu sau một hai tuần nhắn riêng chưa có kết quả, lúc đó mới cân nhắc đăng rộng hơn, với sự đồng ý của bạn mình.
Dù nhắn riêng hay đăng công khai, đừng nhắn cùng một nội dung tới hàng chục người trong danh bạ như gửi tin hàng loạt. Người nhận nhận ra ngay tin nhắn gửi đại trà, và thường bỏ qua.
Không kể hoàn cảnh để gợi lòng thương
Rất nhiều bài đăng tìm việc giúp người khác mở đầu bằng hoàn cảnh: "Bạn mình vừa mất việc, vợ đang mang bầu, mẹ ốm, rất cần một công việc." Người viết làm vậy vì muốn mọi người thương mà giúp. Nhưng cách này có ba cái hại.
Thứ nhất, nó biến bạn mình thành người cần được thương hại trong mắt những người có thể sẽ là đồng nghiệp, cấp trên tương lai của họ. Họ được nhận vì người ta thương, không phải vì người ta thấy họ làm được việc, và điều đó theo họ vào chỗ làm mới. Thứ hai, chuyện gia đình là chuyện riêng; dù bạn mình đồng ý, chính những người thân được nhắc tới có thể không muốn. Thứ ba, những bài đăng nhắc tới hoàn cảnh khó khăn và sự sốt ruột cần việc là mồi ngon cho những kẻ lừa đảo việc làm, vì chúng biết người đó dễ chấp nhận điều kiện bất thường.
Thay vào đó, để kinh nghiệm và kỹ năng nói thay. Nếu bạn mình cần việc gấp, có thể ghi "có thể bắt đầu đi làm ngay", một thông tin trung tính mà người tuyển dụng thấy hữu ích.
Xử lý tin nhắn mời việc: lọc trước khi chuyển cho bạn mình
Hỏi cụ thể về công việc. Tên nơi làm, địa chỉ, công việc hằng ngày, giờ làm, cách trả lương. Người tuyển dụng thật trả lời được những câu này rõ ràng.
Cảnh giác với lời mời việc nhẹ lương cao. Những lời mời kiểu làm việc online đơn giản, lương cao, không cần kinh nghiệm, hay yêu cầu nạp tiền, mua hàng để "nhận nhiệm vụ" là dấu hiệu lừa đảo quen thuộc.
Không chuyển hồ sơ đầy đủ cho người lạ ngay. Chỉ gửi thông tin cơ bản trước, hồ sơ đầy đủ khi đã biết rõ nơi tuyển. Bản sao giấy tờ tuỳ thân chỉ gửi khi đã nhận việc và qua kênh chính thức của công ty.
Cảnh giác với lời mời đi làm xa, ra nước ngoài qua người lạ. Những lời mời việc ở nước ngoài thu nhập cao, lo hết giấy tờ, đi ngay, đã có nhiều trường hợp dẫn tới bị lừa, bị giữ người. Đi làm ở nước ngoài nên qua doanh nghiệp được cấp phép và kiểm tra thông tin chính thức.
Chuyển cho bạn mình kèm nhận xét của bạn. "Có chỗ này nhắn, mình hỏi thì thấy rõ ràng, anh xem thử" hoặc "chỗ này mình thấy lạ, anh cẩn thận". Quyết định cuối cùng vẫn là của bạn mình.
Khi có người chia sẻ tiếp và bài lan rộng
Một bài đăng hay có thể được nhiều người chia sẻ tiếp, và đó là lúc bạn khó kiểm soát thông tin nhất. Có người chia sẻ kèm lời bình thêm thắt, có người chép lại nội dung nhưng thay bằng số điện thoại của họ, có người thêm cả những chi tiết họ đoán. Bạn nên thỉnh thoảng xem lại các lượt chia sẻ công khai, nếu thấy thông tin bị sai hoặc bị thêm, nhắn nhờ họ sửa.
Khi bạn mình đã tìm được việc, nhớ cập nhật bài đăng hoặc gỡ bài đi. Một bài tìm việc còn treo mãi sau khi đã có việc vừa khiến người khác nhắn tới vô ích, vừa có thể khiến chỗ làm mới của bạn mình hiểu lầm là họ vẫn đang tìm chỗ khác. Một câu cập nhật "Bạn mình đã có việc rồi, cảm ơn mọi người" vừa lịch sự vừa khép lại câu chuyện gọn gàng.
Cũng nên cảm ơn riêng những người đã nhắn giới thiệu, kể cả khi lời giới thiệu của họ không thành. Lần sau bạn hoặc bạn mình cần nhờ, những người này sẽ sẵn lòng giúp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đăng ảnh của bạn mình kèm bài tìm việc không?
Không cần thiết, và nên tránh nếu bạn mình không yêu cầu. Ảnh khiến bài bị gắn với khuôn mặt người tìm việc mãi về sau, có thể bị chép đi nơi khác. Với hầu hết công việc, kinh nghiệm và khu vực làm việc là đủ để người tuyển quan tâm; ảnh hồ sơ có thể gửi riêng khi cần.
Bạn mình chưa đồng ý nhưng mình nghĩ đăng là giúp, có nên đăng luôn?
Không nên. Có thể bạn mình có lý do không muốn công khai mà bạn không biết, như đang còn làm ở chỗ cũ, đang có tranh chấp, hoặc đơn giản là ngại. Thay vào đó, bạn có thể nhắn riêng vài người bạn biết có thể giúp, không cần đăng công khai.
Có người nhắn mời việc nhưng yêu cầu đóng phí đào tạo, phí hồ sơ thì sao?
Nên rất cẩn trọng. Phần lớn chỗ tuyển dụng nghiêm túc không thu tiền của người ứng tuyển. Nếu có khoản phí, hãy hỏi rõ lý do, có hoá đơn không, và khuyên bạn mình tìm hiểu thêm về đơn vị đó trước khi đóng. Nếu thấy dấu hiệu lừa đảo, có thể báo công an.
Mình không làm cùng bạn ấy bao giờ thì có nên viết lời nhận xét không?
Có thể bỏ phần nhận xét, hoặc nói rõ mức bạn biết, như "mình quen bạn ấy từ hồi học đại học, chưa làm việc cùng". Đừng viết như thể bạn đã thấy họ làm việc. Người đọc tin bài đăng hơn khi nó nói đúng mức.
Bạn mình nhờ mình đăng tìm việc cho người nhà của họ, mình không biết người đó thì sao?
Bạn vẫn có thể đăng, nhưng ghi rõ đây là đăng giúp người nhà của bạn mình, mình không biết trực tiếp. Phần kinh nghiệm nên do chính người tìm việc cung cấp và đọc duyệt. Bạn chỉ là người truyền tin, không xác nhận năng lực.
Đăng xong có nhiều tin nhắn quảng cáo khoá học, dịch vụ viết hồ sơ thì xử lý thế nào?
Không cần trả lời, có thể chặn nếu làm phiền. Những tin nhắn này không giúp tìm việc, chỉ tận dụng bài đăng để chào bán. Nếu bạn mình thật sự cần học thêm hay sửa hồ sơ, nên tự tìm hiểu kỹ chứ không phải theo tin nhắn lạ.