Khi giới thiệu thợ quen cho hàng xóm hay bạn bè, bạn chỉ nên kể đúng những việc thợ đã làm cho nhà mình, hỏi thợ trước khi chuyển số, và để hai bên tự trao đổi giá, thời gian, bảo hành. Đừng báo giá hộ, đừng cầm tiền hộ, đừng hứa "anh ấy làm được hết". Bạn là người nối hai bên lại với nhau, không phải người đứng giữa nhận việc.
Một người thợ làm tốt là thứ được truyền tay nhau trong xóm, trong nhóm bạn, và đó là chuyện đáng quý với cả thợ lẫn chủ nhà. Nhưng chính vì truyền tay quá nhanh, lời giới thiệu thường bị thổi phồng qua mỗi lần kể lại. Bài này đứng ở phía người có thợ quen: giới thiệu sao cho người hỏi không kỳ vọng sai, thợ không bị giao việc quá tay nghề, và bạn không bị kéo vào khi có trục trặc.
Kể đúng việc thợ đã làm, đừng kể việc thợ "chắc làm được"
Thợ quen của bạn có thể đã chống thấm sân thượng, thay ống nước bồn rửa và sửa ổ cắm cho nhà bạn. Đó là ba việc bạn kể được. Còn hàng xóm cần đi lại toàn bộ dây điện cho căn nhà cũ, hoặc lắp bình nóng lạnh năng lượng mặt trời trên mái, thì bạn không biết thợ có làm được không. Đừng điền vào chỗ trống bằng câu "anh ấy làm điện nước hết".
Một cách kể hữu ích là kể việc kèm kết quả và thời gian: "Năm ngoái anh ấy chống thấm sân thượng nhà mình, qua hai mùa mưa chưa thấy thấm lại. Làm ba ngày, dọn sạch sẽ." Người nghe từ đó tự hình dung được kiểu thợ, nhịp làm và mức cẩn thận. Kể thêm một điểm chưa ưng nếu có, như "anh ấy hay đến muộn buổi sáng", để người nghe sắp xếp.
Với việc điện, gas, kết cấu nhà, càng phải nói rõ phạm vi. Một thợ sửa ổ cắm tốt chưa chắc đã đủ tay nghề để làm lại tủ điện tổng, và một thợ xây quen chưa chắc biết đánh giá vết nứt dầm. Những việc nguy hiểm này cần thợ có tay nghề đúng loại; người giới thiệu nên nói thẳng "phần này mình không biết anh ấy có làm không, bạn hỏi kỹ nhé".
Hỏi thợ trước khi chuyển số điện thoại
Nhiều người có thói quen gửi luôn số thợ cho bất cứ ai hỏi. Cách đó tiện nhưng có thể làm thợ bất ngờ, hoặc nhận việc không hợp. Các bước dưới đây chỉ tốn vài phút.
- Nhắn thợ một câu ngắn: "Anh ơi, hàng xóm em cần sửa rò nước nhà vệ sinh ở phường bên cạnh, tuần sau anh có nhận không, em đưa số anh nhé?"
- Nói luôn việc gì, ở đâu, khi nào. Thợ có thể từ chối vì quá xa, quá bận, hoặc không làm loại việc đó, và từ chối sớm tốt hơn nhận rồi bỏ.
- Hỏi thợ thích được liên hệ thế nào: gọi trực tiếp, nhắn tin, hay giờ nào. Có thợ không nghe máy khi đang làm trên cao.
- Khi thợ đồng ý, chuyển số cho người hỏi kèm một câu giới thiệu đúng mức và lời dặn tự trao đổi giá, thời gian.
- Nếu thợ không muốn nhận, báo lại cho người hỏi ngay để họ tìm người khác, đừng để họ chờ.
Chiều ngược lại cũng vậy: hỏi hàng xóm có đồng ý cho thợ có số điện thoại, địa chỉ nhà họ không. Đa số sẽ đồng ý, nhưng hỏi một câu cho thấy bạn tôn trọng thông tin của cả hai bên.
Một lợi ích ít người để ý của việc hỏi thợ trước: thợ biết khách này đến từ bạn, nên sẽ chuẩn bị tâm thế khác, có khi còn hỏi bạn đôi điều về nhà hàng xóm như đường vào, chỗ để xe, giờ nào tiện. Còn nếu thợ bất ngờ nhận cuộc gọi từ một số lạ nói "chị Hạnh cho số", nhiều thợ sẽ trả lời qua loa, hẹn lần lữa, và hàng xóm lại nghĩ thợ bạn giới thiệu thiếu nhiệt tình.
Những việc không nên làm thay hai bên
Báo giá hộ. Câu "chỗ đó anh ấy lấy rẻ lắm, chắc vài trăm" đặt thợ vào thế khó nếu việc thật nặng hơn, và đặt hàng xóm vào thế thấy bị hét giá. Giá phụ thuộc khối lượng, vật tư, thời điểm; để thợ đến xem và báo giá trực tiếp.
Cầm tiền cọc hay tiền công hộ. Dù chỉ là chuyển giúp vì tiện, bạn đã trở thành người giữ tiền. Nếu sau đó có tranh chấp, cả hai bên đều có thể quay sang hỏi bạn.
Mặc cả thay. Nhiều người muốn "nói giúp" cho hàng xóm được giá tốt. Nhưng thợ có thể chiều vì nể bạn, rồi làm thiếu kỹ để bù. Thoả thuận giá nên giữa hai người trực tiếp.
Giám sát công trình hộ. Ghé qua xem thì được, nhưng đừng nhận làm người nghiệm thu thay chủ nhà. Bạn không biết họ đã thoả thuận gì chi tiết.
Hứa bảo hành thay thợ. Câu "có gì cứ gọi mình, mình bảo anh ấy" nghe tốt bụng, nhưng khiến bạn thành người phải đi đòi bảo hành mỗi khi có chuyện.
Giới thiệu thợ theo từng loại việc: nên nhắc gì
Mỗi loại việc có những điểm người giới thiệu nên nhắc khác nhau. Bảng dưới là gợi ý cho vài loại thợ hay được hỏi trong xóm.
| Loại việc | Bạn kể được gì | Nên dặn người hỏi |
|---|---|---|
| Sửa điện trong nhà | Việc cụ thể thợ đã làm, có cắt điện an toàn không, có dọn dẹp không | Việc lớn như đi lại dây, thay tủ điện thì hỏi rõ kinh nghiệm loại việc đó |
| Điện nước, chống thấm | Chỗ đã sửa, sau bao lâu chưa thấy tái phát | Hỏi thợ có bảo hành không, bao lâu, ghi lại cho rõ |
| Sơn, sửa nhà nhỏ | Thời gian làm, độ sạch sẽ, có đúng hẹn không | Thống nhất loại sơn, số lớp và ai mua vật tư |
| Điều hoà, máy giặt, tủ lạnh | Thợ có báo bệnh trước khi làm không, có thay linh kiện rõ ràng không | Yêu cầu xem linh kiện cũ, hỏi linh kiện thay là loại gì |
| Sửa xe máy quen | Đã sửa những gì, có nói thật khi chưa cần thay không | Với phanh, điện xe điện thì chọn tiệm có tay nghề phần đó |
Phần "nên dặn" không phải để bạn tỏ ra hiểu nghề, mà để người hỏi biết mình cần chốt những gì với thợ. Một câu dặn đúng lúc giúp tránh được phần lớn hiểu lầm sau này.
Khi thợ quen bận và giới thiệu tiếp người khác
Chuyện hay gặp là thợ quen của bạn bận, rồi bảo "để anh cho em đệ sang làm" hoặc giới thiệu một người thợ khác. Đến đây chuỗi giới thiệu đã dài thêm một mắt: bạn biết thợ A, thợ A biết thợ B, còn hàng xóm thì chỉ biết bạn. Nếu thợ B làm không ổn, hàng xóm vẫn có thể nghĩ là "thợ bạn giới thiệu".
Cách xử lý đơn giản là nói rõ cho hàng xóm biết: "Anh Hùng bận, anh ấy giới thiệu một người khác, mình chưa biết người này." Như vậy hàng xóm biết lời bảo chứng của bạn không còn áp dụng, và sẽ tự hỏi kỹ thêm. Bạn cũng có thể hỏi thợ quen vài câu về người mới: làm với nhau bao lâu, từng làm loại việc này chưa.
Cũng có trường hợp thợ quen nhận việc rồi cho người khác đến làm mà không báo trước. Nếu hàng xóm phàn nàn chuyện này, bạn nên báo lại với thợ quen một cách thẳng thắn. Đó là thông tin thợ cần biết để giữ khách, và cũng là cách bạn giữ cho lời giới thiệu lần sau còn đáng tin.
Khi thợ làm không như kỳ vọng
Dù giới thiệu cẩn thận tới đâu, có lúc thợ vẫn làm không như ý: chậm hơn hẹn, phát sinh chi phí, sửa xong vẫn rỉ. Khi hàng xóm kể lại, đừng vội bênh thợ ("anh ấy làm nhà mình tốt lắm mà") vì câu đó khiến hàng xóm thấy bị nghi ngờ. Cũng đừng vội quay sang trách thợ khi chưa nghe đủ hai phía.
Hỏi hàng xóm đã nói chuyện thẳng với thợ chưa. Nhiều trục trặc được giải quyết nhanh khi chủ nhà gọi thẳng cho thợ và mô tả cụ thể chỗ chưa ổn. Nếu hàng xóm ngại vì "người quen của bạn", bạn có thể nhắn thợ một câu nhẹ: "Anh ơi, nhà bác Năm báo chỗ ống nước vẫn rỉ, anh ghé xem giúp nhé." Nhắn một lần là đủ; phần còn lại hai bên tự làm việc.
Nếu chuyện lớn hơn, như thợ nhận tiền rồi bỏ dở, thì đã sang chuyện tranh chấp giữa hai bên. Bạn có thể cung cấp thông tin mình biết về thợ, nhưng không nên đứng ra phân xử. Cách giữ quan hệ với cả hàng xóm lẫn thợ trong những tình huống này có bài riêng trên trang.
Có nên nhận quà, tiền từ thợ khi giới thiệu khách
Có thợ quen hay biếu người giới thiệu ít quà, hoặc bớt tiền công lần sau như một lời cảm ơn. Nhận một món quà nhỏ sau khi việc đã xong thường không có gì sai. Điều cần cân nhắc là khi khoản cảm ơn đó trở thành thường xuyên, rõ ràng theo đầu khách, thì nó đã thành tiền giới thiệu.
Khi đã nhận tiền giới thiệu, bạn nên nói với người được giới thiệu là thợ có gửi bạn một khoản. Không nói thì đến lúc họ tình cờ biết, lời giới thiệu của bạn sẽ bị nhìn lại theo hướng "giới thiệu vì tiền". Cách nhận thưởng giới thiệu minh bạch có bài riêng ở danh mục thưởng giới thiệu trên trang.
Cũng nên để ý chiều ngược lại: một số thợ mong người giới thiệu "nói đỡ" khi có phàn nàn, như một phần của mối quan hệ. Nếu bạn thấy mình đang phải bênh thợ trước hàng xóm chỉ vì đã nhận quà, đó là lúc nên lùi lại, giữ đúng vai người nối hai bên. Một món quà không mua được lời nói của bạn; nếu thợ nghĩ khác, nên nói rõ với thợ từ sớm để hai bên cùng hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Hàng xóm hỏi giá thợ thì có nên nói giá nhà mình đã trả?
Có thể kể giá bạn đã trả cho việc cụ thể của nhà mình, kèm câu "việc nhà bạn có thể khác nên bạn hỏi thẳng anh ấy". Đừng biến giá đó thành mức chuẩn, vì khối lượng, vật tư và thời điểm khác nhau sẽ ra giá khác. Nói giá của mình như một thông tin tham khảo, không phải lời hứa.
Thợ quen nhờ mình giới thiệu khách giúp thì có nên đăng lên nhóm cư dân?
Có thể, nếu bạn thật sự hài lòng và viết đúng mức những việc thợ đã làm cho nhà mình. Nên ghi rõ đây là thợ mình đã thuê, và nếu có nhận gì từ thợ thì nói ra. Tránh đăng lặp đi lặp lại như quảng cáo, vì nhóm cư dân sẽ thấy phiền và bớt tin lời bạn.
Thợ mình giới thiệu đến nhà hàng xóm làm hỏng đồ thì mình có phải đền?
Thông thường không, vì thoả thuận sửa chữa là giữa hàng xóm và thợ. Bạn chỉ bị kéo vào nếu đã hứa đền, cầm tiền hoặc ký giấy tờ liên quan. Nếu thiệt hại lớn và hai bên không thoả thuận được, họ nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết hướng giải quyết.
Có nên giới thiệu thợ không có giấy tờ, không xuất hoá đơn?
Nhiều thợ nhỏ lẻ làm tốt mà không có hoá đơn, và với việc nhỏ trong nhà thì chuyện đó khá phổ biến. Bạn chỉ cần nói rõ để người hỏi biết. Nếu người hỏi cần hoá đơn cho công ty hoặc cần bảo hành bằng giấy, nên dặn họ chọn thợ, tiệm có thể đáp ứng.
Thợ quen lên giá với hàng xóm cao hơn với nhà mình thì xử lý thế nào?
Có thể việc nhà hàng xóm nặng hơn, vật tư khác, hoặc thợ tính phí đi lại. Bạn không nên tự kết luận là thợ hét giá. Nếu hàng xóm hỏi, gợi ý họ hỏi thợ chi tiết từng phần trong báo giá. Bạn có thể nhắn thợ hỏi nhẹ, nhưng không nên mặc cả thay.
Thợ giới thiệu cho nhiều nhà trong xóm rồi bắt đầu làm ẩu thì sao?
Nên nói thẳng với thợ những phản hồi bạn nghe được, cụ thể từng việc. Nhiều thợ không biết mình đang bị phàn nàn cho tới khi mất khách. Nếu sau đó vẫn không thay đổi, bạn nên ngừng giới thiệu và nói với những người hỏi sau rằng gần đây mình nghe vài phản hồi chưa tốt.