Khi người quen dùng dịch vụ qua bạn rồi phàn nàn, việc đầu tiên là nghe cho đủ, không bào chữa thay chủ dịch vụ, rồi hỏi họ muốn được giải quyết thế nào. Sau đó mới đến việc chuyển phàn nàn đúng người, theo dõi tới khi xong, và tự hỏi khoản hoa hồng của mình nên xử lý ra sao. Thứ tự này quan trọng: người phàn nàn cần thấy bạn đứng về phía họ trước khi nghe bất kỳ lời giải thích nào.
Làm cộng tác viên giới thiệu đủ lâu, sớm muộn bạn sẽ gặp tình huống này. Thợ đến trễ, báo giá phát sinh, lớp học không như mô tả, kết quả không như mong đợi. Bài này dành riêng cho người có nhận thưởng từ việc giới thiệu, vì khoản thưởng đó tạo ra một thế khó: bạn vừa là người quen của khách, vừa có lợi ích từ phía chủ dịch vụ. Cách xử lý dưới đây giúp bạn không để khoản thưởng kéo mình đứng sai chỗ.
Nghe trước, đừng vội giải thích
Phản xạ tự nhiên khi nghe người quen chê dịch vụ mình giới thiệu là giải thích: chắc hôm đó thợ bận, chắc có hiểu lầm, nhà mình dùng thì thấy ổn mà. Những câu đó, dù có thể đúng, khiến người phàn nàn thấy bạn đang bênh chủ dịch vụ. Với người biết bạn có hoa hồng, họ còn nghĩ bạn bênh vì tiền.
Cứ để họ kể hết. Hỏi những câu giúp làm rõ sự việc: chuyện xảy ra lúc nào, ai làm, họ đã nói gì với chủ dịch vụ chưa, chủ dịch vụ trả lời ra sao, có ảnh hay tin nhắn nào không. Ghi lại ngắn gọn. Câu cuối cùng nên là: anh chị muốn được giải quyết thế nào, làm lại, giảm tiền, hoàn tiền, hay chỉ cần chủ dịch vụ biết để rút kinh nghiệm.
Một lời xin lỗi về phần mình là cần, kể cả khi lỗi không ở bạn: "em xin lỗi vì em giới thiệu mà anh chị gặp chuyện này". Đó không phải là nhận lỗi thay chủ dịch vụ, mà là nhận phần trách nhiệm của người đã đưa họ tới đó.
Phân loại phàn nàn để biết xử lý tới đâu
Không phải phàn nàn nào cũng giống nhau. Phân loại sớm giúp bạn biết mình nên làm cầu nối, nên đứng hẳn về phía người quen, hay nên khuyên họ dùng kênh chính thức.
| Loại | Ví dụ giả định | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Hiểu lầm về điều kiện | Khách tưởng giá đã gồm vật tư, thực ra không | Đối chiếu lại thông tin ban đầu, nếu chính bạn nói sai thì nhận phần sai |
| Lỗi nhỏ sửa được | Thợ lắp xong nhưng còn rò nước nhẹ | Báo chủ dịch vụ, xin hẹn làm lại sớm, theo dõi tới khi xong |
| Lỗi lớn hoặc lặp lại | Lớp học đổi giáo viên liên tục, không báo trước | Đứng về phía người quen đòi giải quyết, tạm dừng giới thiệu |
| Thiệt hại về sức khoẻ, tài sản | Dịch vụ chăm sóc da gây kích ứng nặng | Khuyên đi khám ngay, giữ bằng chứng, xem xét kênh khiếu nại chính thức |
| Dấu hiệu lừa đảo | Nhận cọc rồi không đến, không liên lạc được | Khuyên báo cơ quan công an, ngừng hẳn quan hệ cộng tác viên |
Càng xuống các dòng dưới, vai trò của bạn càng ít là "cầu nối" và càng nhiều là "người đứng cạnh người quen". Với hai dòng cuối, bạn không nên cố hoà giải để giữ quan hệ với chủ dịch vụ.
Chuyển phàn nàn tới chủ dịch vụ cho đúng
Khi đã rõ sự việc và người quen đồng ý để bạn chuyển lời, có thể làm theo các bước sau:
- Hỏi người quen muốn tự liên hệ chủ dịch vụ hay muốn bạn chuyển lời. Có người muốn tự nói, có người ngại nên nhờ bạn.
- Nếu chuyển lời, viết tin nhắn cho chủ dịch vụ nêu sự việc, thời gian, mong muốn của khách, kèm ảnh nếu người quen cho phép. Không thêm bớt, không làm nhẹ đi.
- Đề nghị chủ dịch vụ liên hệ trực tiếp với khách trong một thời hạn cụ thể, ví dụ trong ngày hoặc hôm sau.
- Báo lại với người quen là bạn đã chuyển lời, chủ dịch vụ hẹn sẽ làm gì, lúc nào.
- Hỏi thăm người quen sau thời hạn đó: chủ dịch vụ đã liên hệ chưa, đã xử lý tới đâu.
- Ghi kết quả vào sổ theo dõi của bạn, cả cách chủ dịch vụ phản ứng.
Cách chủ dịch vụ phản ứng với phàn nàn đầu tiên do bạn chuyển tới là phép thử rõ nhất về việc có nên giới thiệu tiếp hay không. Nơi tử tế thường gọi khách ngay, nhận lỗi và sửa. Nơi trì hoãn, đổ lỗi cho khách hay hỏi ngược "sao bạn giới thiệu khách khó tính vậy" là nơi nên dừng.
Khi chính lời giới thiệu của bạn là nguồn gốc vấn đề
Có những phàn nàn mà gốc rễ nằm ở chính bạn: bạn nói giá đã gồm vật tư trong khi không phải, bạn nhắc lại lời chủ dịch vụ về bảo hành mà không kiểm, bạn giới thiệu một lớp học cho trẻ nhỏ trong khi lớp đó dành cho trẻ lớn hơn. Lúc này người quen trách bạn là có lý, và cách xử lý đúng là nhận phần sai rõ ràng, không đổ sang chủ dịch vụ.
Một câu nhận lỗi cụ thể có tác dụng hơn lời xin lỗi chung chung: "em đã nói giá trọn gói mà không hỏi lại họ, lỗi của em". Sau đó cùng người quen tìm cách giải quyết với chủ dịch vụ. Nếu chủ dịch vụ không có lỗi, nhiều nơi vẫn sẵn lòng hỗ trợ một phần vì muốn giữ quan hệ với người giới thiệu. Nếu không, bạn tự cân nhắc phần mình có thể bù đắp, tuỳ mức độ và khả năng.
Sau sự cố, hãy sửa nguồn gốc: xoá hoặc sửa bài đăng có thông tin sai, cập nhật ghi chú trong sổ để lần sau không nhắc lại điều chưa kiểm, và hỏi chủ dịch vụ xác nhận bằng chữ những điều khách hay hỏi như giá, phát sinh, bảo hành. Một lần sai do mình, nếu được xử lý thẳng thắn, thường không làm mất người quen. Lặp lại cùng một lỗi mới làm mất.
Đừng để hoa hồng kéo bạn về phía chủ dịch vụ
Khoản thưởng tạo ra xung đột lợi ích, và xung đột đó bộc lộ rõ nhất khi có phàn nàn. Bạn có thể vô thức làm nhẹ sự việc khi kể cho chủ dịch vụ, khuyên người quen "thôi bỏ qua", hoặc ngại đòi hỏi vì sợ mất mối cộng tác. Nhận ra xu hướng đó ở chính mình là bước đầu để không bị nó dẫn dắt.
Một số người làm cộng tác viên tự đặt nguyên tắc: khách phàn nàn chính đáng mà chưa được giải quyết thì không nhận hoa hồng cho khách đó, hoặc nếu đã nhận thì đề nghị chủ dịch vụ dùng khoản đó để giảm cho khách. Đây không phải nghĩa vụ pháp lý chung, mà là cách giữ cho lời giới thiệu sạch. Người quen biết bạn làm vậy thường tin bạn hơn cả trước khi có sự cố.
Nếu thoả thuận cộng tác viên có điều khoản trừ hoa hồng khi khách khiếu nại hay hoàn tiền, hãy đọc lại để biết quyền lợi của mình. Nếu không có điều khoản đó và chủ dịch vụ tự ý trừ, đó là chuyện thoả thuận giữa bạn với họ, đừng để nó lẫn vào việc giải quyết cho khách.
Khi chủ dịch vụ không chịu xử lý
Giữ bằng chứng. Khuyên người quen giữ lại tin nhắn, hoá đơn, biên nhận cọc, ảnh và video về sự việc. Bạn cũng giữ lại tin nhắn mình đã chuyển phàn nàn và câu trả lời của chủ dịch vụ.
Nói rõ lập trường của mình. Báo với chủ dịch vụ rằng bạn ngừng giới thiệu cho tới khi việc này được giải quyết. Câu này đôi khi đủ để họ xem lại cách xử lý, vì họ hiểu mất một người giới thiệu là mất cả một vòng quen biết.
Chỉ người quen tới kênh chính thức. Với tranh chấp tiêu dùng, có các kênh như tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, cơ quan quản lý ngành, hoà giải ở cơ sở. Với thiệt hại lớn hoặc tranh chấp hợp đồng, người quen có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết nên đi bước nào.
Báo công an khi có dấu hiệu lừa đảo. Nhận tiền rồi biến mất, giấy tờ giả, cam kết không có thật để lấy tiền là dấu hiệu lừa đảo. Đừng tự đối chất, đừng đăng bài bêu tên khi chưa rõ, hãy khuyên người quen trình báo và cung cấp bằng chứng.
Cân nhắc cảnh báo người khác bạn đã giới thiệu. Nếu bạn đã giới thiệu nơi đó cho vài người khác đang dùng dịch vụ, nhắn riêng cho họ biết có sự việc để họ chủ động. Nói đúng sự việc, không suy diễn, không thêm lời chê.
Phòng từ trước: những việc làm lúc giới thiệu giúp phàn nàn dễ xử lý
Phần lớn phàn nàn trở nên khó giải quyết vì lúc đầu không ai nói rõ điều kiện. Một vài thói quen khi giới thiệu giúp bạn đỡ vất vả về sau:
- Nói rõ những gì bạn biết và những gì bạn chưa biết về dịch vụ.
- Khuyên người quen hỏi chủ dịch vụ về giá, phát sinh, bảo hành và ghi lại bằng tin nhắn trước khi làm.
- Hỏi chủ dịch vụ từ đầu: khách do em giới thiệu có vấn đề thì anh chị xử lý thế nào, ai là người chịu trách nhiệm.
- Ghi sổ từng khách đã giới thiệu, ngày dùng dịch vụ, để khi có phàn nàn bạn biết ngay hoàn cảnh.
- Hỏi thăm sau khi khách dùng dịch vụ vài ngày, để phát hiện vấn đề khi còn nhỏ.
Những thói quen này không ngăn được mọi sự cố, nhưng chúng biến một lời phàn nàn từ chuyện "bạn giới thiệu chỗ gì vậy" thành chuyện "mình cùng xem lại điều đã thoả thuận". Đó là khác biệt giữa mất một người bạn và giữ được người bạn sau một lần dịch vụ không như ý.
Câu hỏi thường gặp
Người quen phàn nàn nhưng mình thấy họ khó tính quá thì sao?
Vẫn nên nghe hết và chuyển lời trung thực. Việc đánh giá phàn nàn có chính đáng hay không là chuyện của khách và chủ dịch vụ. Nếu bạn thấy đây là kiểu khách không hợp với dịch vụ, lần sau đừng giới thiệu nơi đó cho người này nữa.
Có nên trả lại hoa hồng khi khách mình giới thiệu không hài lòng?
Không có nghĩa vụ chung phải trả lại, trừ khi thoả thuận với chủ dịch vụ quy định như vậy. Nhưng nhiều người tự đặt nguyên tắc không nhận thưởng cho khách có phàn nàn chính đáng chưa được giải quyết, để giữ lời giới thiệu sạch.
Chủ dịch vụ trách mình giới thiệu khách khó tính thì nên đáp lại thế nào?
Bình tĩnh nhắc lại sự việc và mong muốn của khách, không tranh cãi về tính cách khách. Phản ứng đó của chủ dịch vụ cho bạn biết họ coi khách thế nào. Nếu lặp lại, đó là lý do rõ ràng để ngừng làm cộng tác viên cho nơi đó.
Mình có phải bồi thường cho người quen khi dịch vụ gây thiệt hại không?
Trách nhiệm bồi thường thường thuộc về bên cung cấp dịch vụ. Trường hợp bạn đã cam kết thay chủ dịch vụ hoặc đưa thông tin sai thì tình huống phức tạp hơn. Với thiệt hại đáng kể, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết trách nhiệm cụ thể.
Có nên đăng bài lên mạng để bêu tên dịch vụ không xử lý phàn nàn?
Không nên vội. Bài đăng thiếu kiểm chứng có thể bị coi là xúc phạm hoặc đưa tin sai, và gây rắc rối cho chính bạn. Hãy dùng kênh khiếu nại chính thức, giữ bằng chứng, và chỉ cảnh báo riêng những người bạn đã giới thiệu.
Sau một lần phàn nàn có nên ngừng giới thiệu dịch vụ đó hẳn không?
Tuỳ cách chủ dịch vụ xử lý. Nếu họ nhận lỗi và sửa nhanh, một sự cố có thể chỉ là ngoại lệ. Nếu họ trì hoãn, đổ lỗi, hoặc cùng kiểu phàn nàn lặp lại, nên ngừng hẳn và khép sổ rõ ràng.