Xin khách cũ giới thiệu là việc bình thường, không phải chèo kéo, nếu bạn mở lời đúng lúc khách đang hài lòng, nói rõ mình nhận loại việc gì, và để khách hoàn toàn thoải mái từ chối. Phần lớn khách hài lòng sẵn lòng giới thiệu; họ chỉ không nghĩ tới chuyện đó cho tới khi có người nhắc.
Nhiều thợ giỏi chịu thiệt vì ngại. Họ sợ bị nghĩ là thiếu việc, sợ làm phiền, sợ khách khó xử. Bài này đưa ra những thời điểm hợp để mở lời, các câu mẫu cho từng nghề, điều nên tránh, và cách cư xử khi khách đã giới thiệu hoặc không.
Vì sao khách hài lòng vẫn ít khi tự giới thiệu
Khách hài lòng với bạn không có nghĩa là họ đang nghĩ về bạn. Sau khi việc xong, cái máy giặt chạy lại, cái áo vừa người, đứa con lên tay đàn, họ quay về cuộc sống của mình. Chỉ khi có ai đó hỏi đúng lúc "chỗ nào sửa máy giặt được" họ mới nhớ ra bạn, và nếu không lưu số thì có khi cũng chỉ nói được "một ông thợ ở gần chợ".
Còn một lý do khác: nhiều người không biết bạn nhận những việc gì. Khách thuê bạn sửa điện có thể không biết bạn cũng lắp camera, đi dây mạng. Khách thuê bạn may áo dài có thể không biết bạn nhận sửa đồ. Họ không giới thiệu không phải vì không muốn, mà vì không biết người quen của họ đang cần đúng thứ bạn làm.
Vì vậy việc mở lời có hai phần: nhắc khách rằng bạn rất vui nếu được giới thiệu, và cho khách biết rõ bạn nhận việc gì, ở khu vực nào. Phần thứ hai thường quan trọng hơn.
Những lúc hợp để mở lời
Ngay khi khách khen. Khách nói "làm kỹ quá" hay "lâu rồi mới gặp thợ đúng giờ" là lúc tự nhiên nhất. Đáp lại lời khen bằng lời cảm ơn, rồi thêm một câu nhẹ về giới thiệu.
Lúc bàn giao, khi khách đã thấy kết quả. Khi bạn hướng dẫn khách dùng, giữ gìn, lúc đó khách đang nhìn tận mắt thành quả và đang có thiện cảm.
Khi khách quay lại lần thứ hai, thứ ba. Khách quay lại là bằng chứng họ tin bạn. Lúc này mở lời không còn ngượng, giống nhờ một người quen hơn là xin một khách hàng.
Khi khách tự hỏi bạn có làm việc khác không. Đó là cơ hội kể ngắn gọn các việc bạn nhận, và nói rằng nếu người quen của khách cần thì cứ đưa số.
Dịp hỏi thăm sau bảo hành. Nhắn hỏi máy còn chạy ổn không, cuối tin thêm câu cảm ơn và nhờ giới thiệu nếu có dịp, miễn là bạn chỉ làm vậy một lần chứ không đều đặn.
Câu mẫu cho từng nghề
Câu hay là câu ngắn, có nói việc cụ thể, và có lối thoát cho khách. Đọc thử thành tiếng, nếu thấy gượng thì sửa cho giống cách bạn nói thường ngày.
- Thợ điện lạnh: "Dạ máy chạy êm rồi anh. Anh có người quen nào cần vệ sinh, sửa máy lạnh quanh khu này thì cho em xin giới thiệu, em làm cẩn thận như nhà mình."
- Thợ may: "Chị mặc vừa là em mừng. Tiệm em có nhận sửa đồ, may đồng phục nhỏ nữa, chị em bạn bè ai cần thì chị nhắc giùm em nha."
- Giáo viên dạy đàn tại nhà: "Bé tiến bộ nhanh, gia đình kiên trì nữa. Nếu anh chị có biết nhà nào muốn cho con học đàn quanh đây thì giới thiệu giúp em, em còn trống hai buổi tối."
- Thợ chụp ảnh tự do: "Cảm ơn anh chị đã tin. Mình có nhận chụp gia đình, chụp kỷ yếu nhỏ, ai cần thì anh chị cứ chuyển số giúp mình."
- Thợ sửa xe: "Xe chạy ngon rồi chú. Chú có ai quen cần bảo dưỡng thì chỉ qua tiệm con, con xem kỹ rồi mới báo."
- Thợ làm vườn, cắt tỉa cây: "Vườn gọn rồi cô. Hàng xóm nhà mình ai cần cắt cây, dọn cỏ thì cô cho con xin giới thiệu, con nhận cả việc nhỏ."
Để ý mỗi câu đều có ba thứ: cảm ơn hoặc nhắc kết quả, việc cụ thể bạn nhận, và lời nhờ nhẹ không ép. Cụm "nếu có", "ai cần thì" là lối thoát giúp khách không thấy bị giao nhiệm vụ.
Nên và không nên khi xin giới thiệu
Ranh giới giữa nhờ lịch sự và làm phiền khá mỏng. Bảng dưới gom những điều hay gặp nhất.
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Mở lời một lần, lúc khách đang hài lòng | Nhắc lại mỗi lần gặp, mỗi tin nhắn |
| Nói rõ việc mình nhận và khu vực mình làm | Nói chung chung "có gì giới thiệu giúp em" |
| Để khách tự chọn giới thiệu ai, lúc nào | Nhờ khách đưa số người quen để mình tự gọi |
| Đưa danh thiếp hay tin nhắn ngắn có tên, nghề, cách liên lạc | Gửi khách cả chục tấm danh thiếp nhờ phát |
| Cảm ơn khi khách giới thiệu, dù người kia có thuê hay không | Im lặng sau khi được giới thiệu |
| Nói rõ nếu có trả thưởng giới thiệu | Hứa thưởng mơ hồ rồi không trả |
Dòng xin số người quen để tự gọi cần nói thêm: đó là thông tin của người khác, khách không có quyền đưa cho bạn khi người kia chưa đồng ý. Để khách đưa số của bạn cho người quen, người quen tự liên lạc, là cách tôn trọng cả hai.
Giúp khách nhớ tới bạn đúng lúc người quen cần
Lời nhờ giới thiệu chỉ có ích nếu vài tháng sau, khi người quen của khách hỏi, khách còn nhớ ra bạn và tìm được cách liên lạc. Người làm nghề nhỏ hay mất khách ở bước này: khách muốn giới thiệu nhưng không còn lưu số, chỉ nhớ mang máng "ông thợ đeo kính, nhà gần trường".
Cách đơn giản nhất là khi xong việc, nhắn cho khách một tin có tên bạn, nghề, khu vực làm và cách liên lạc, kèm lời cảm ơn. Tin nhắn này nằm lại trong máy khách, khi cần chỉ việc chuyển tiếp cho người quen. Một số thợ dán một miếng nhỏ có tên và cách liên lạc lên máy vừa sửa, như bình nóng lạnh hay máy bơm, nếu khách đồng ý; người trong nhà và khách tới chơi đều nhìn thấy.
Với người làm dịch vụ theo mùa — vệ sinh máy lạnh trước hè, sửa mái trước mùa mưa, may đồ trước Tết — một tin hỏi thăm đúng thời điểm trong năm vừa giúp khách cũ nhớ ra, vừa giúp họ nghĩ tới người quen có cùng nhu cầu. Chỉ nên gửi một tin mỗi mùa, có tên khách, không gửi hàng loạt kiểu quảng cáo.
Điều cuối cùng giúp khách nhớ không nằm ở tin nhắn, mà ở một chi tiết đáng kể lại: bạn tới đúng giờ giữa trời mưa, bạn chỉ khách cách tự xử lý một lỗi nhỏ để khỏi phải gọi thợ, bạn không tính tiền một con ốc. Người ta giới thiệu bằng câu chuyện, và bạn chỉ cần cho khách một câu chuyện thật để kể.
Khi khách ngập ngừng hoặc từ chối
Khách nói "để xem đã". Đó thường là cách từ chối nhẹ hoặc đơn giản là họ chưa nghĩ ra ai. Bạn cảm ơn và chuyển chủ đề, không hỏi tiếp.
Khách nói không quen ai cần. Cứ tin như vậy. Gửi lại tin nhắn có cách liên lạc để khi nào cần thì có sẵn, rồi thôi.
Khách có vẻ chưa thật hài lòng. Ngập ngừng lâu khi được nhờ giới thiệu đôi khi là dấu hiệu khách còn điều chưa ưng. Đây là lúc hỏi lại: "Anh chị thấy còn chỗ nào chưa ổn, em xem lại luôn." Sửa cho xong quan trọng hơn mọi lời giới thiệu.
Khách nói không thích giới thiệu ai cho ai. Có người có nguyên tắc riêng, sợ chịu trách nhiệm khi người khác gặp trục trặc. Tôn trọng điều đó và đừng coi là khách không quý bạn. Họ vẫn có thể là khách trung thành nhiều năm, và đôi khi chính họ quay lại nhờ bạn vào lúc không ai ngờ.
Có nên kèm thưởng giới thiệu không
Một số thợ và tiệm nhỏ tặng ưu đãi cho khách cũ khi họ giới thiệu được người mới, ví dụ giảm phần công lần sau hay tặng một lần bảo dưỡng. Cách này không sai, nhưng có hai điều cần cân. Thứ nhất, với nhiều khách, giới thiệu là vì quý bạn, gắn tiền vào có khi làm lời giới thiệu bớt chân thành trong mắt người được giới thiệu. Thứ hai, nếu đã hứa thưởng thì phải nhớ và giữ lời, mà người làm một mình rất dễ quên.
Nếu chọn có thưởng, hãy minh bạch. Nói rõ thưởng gì, khi nào được, và khuyến khích khách nói thật với người quen rằng có ưu đãi này. Người được giới thiệu biết điều đó từ đầu sẽ tự cân nhắc, không thấy bị lừa nếu sau này mới biết. Tuyệt đối không cộng phần thưởng đó vào giá của khách mới.
Nhiều thợ thấy cách thưởng dễ chịu nhất là bằng chính dịch vụ của mình và không công bố trước: khách cũ giới thiệu ai thì lần sau bạn làm thêm chút việc nhỏ không tính công, kèm lời cảm ơn. Không có điều kiện, không có tính toán, chỉ là ghi nhận.
Sau khi mở lời: cư xử thế nào cho đẹp
Mở lời chỉ là bước đầu. Cách bạn cư xử sau đó quyết định khách có giới thiệu lần nữa không.
- Khi có khách mới nhắc tên người giới thiệu, làm việc cho tốt như với chính khách cũ.
- Báo lại cho khách cũ một câu ngắn khi xong việc, không kể chi tiết nhà người kia.
- Nếu khách mới không thuê bạn, vẫn cảm ơn khách cũ đã nhớ tới mình.
- Nếu khách cũ không giới thiệu ai, đừng nhắc lại, cũng đừng đổi thái độ; khách không nợ bạn điều đó.
- Ghi lại ai đã giới thiệu để lần sau nhớ, và đừng xin cùng một người quá dày.
Thái độ ở bước bốn là phép thử: người thật sự trọng khách sẽ đối xử như nhau với khách giới thiệu nhiều và khách không giới thiệu ai. Khách cảm nhận được điều đó, và chính sự đối xử đều tay ấy mới khiến họ yên tâm nói tốt về bạn.
Câu hỏi thường gặp
Xin khách giới thiệu có làm mình trông như thiếu việc không?
Ít khi, nếu bạn nói nhẹ nhàng, đúng lúc khách hài lòng và nói rõ việc mình nhận. Nhiều khách còn thấy bạn tự tin với tay nghề. Cảm giác thiếu việc đến từ việc nhắc đi nhắc lại, không phải từ một lời nhờ.
Có nên nhờ khách đăng bài khen lên mạng không?
Có thể nhờ nếu khách thấy thoải mái, nhưng đừng soạn sẵn lời khen cho khách đăng, cũng đừng đổi quà lấy lời khen. Lời khen phải là của khách. Lời giới thiệu riêng với người quen thường có sức nặng hơn bài đăng.
Khách cũ giới thiệu người mà mình không muốn nhận thì sao?
Bạn vẫn có quyền từ chối lịch sự, nói rõ lý do chung như không đúng việc, không kịp lịch. Sau đó báo lại khách cũ một câu để họ không bất ngờ, và cảm ơn họ đã nhớ tới mình.
Bao lâu thì nên nhắc lại chuyện giới thiệu với cùng một khách?
Không cần nhắc lại theo lịch. Một lần mở lời lúc khách hài lòng là đủ; những lần sau chỉ nên nói khi khách tự khen hoặc tự hỏi. Nhắc dày thì lời nhờ thành lời chào hàng.
Có nên in danh thiếp để khách đưa cho người quen không?
Nên có vài tấm hoặc một tin nhắn mẫu ghi tên, nghề, khu vực và cách liên lạc. Đưa khách một hai tấm khi họ hỏi là vừa; đưa cả xấp nhờ phát dễ làm khách thấy bị giao việc.